بهترین زمان مصرف قرص متوتروکسایت (methotrexate)

پیش از آنکه در رابطه با طریقه مصرف قرص متوتروکسات صحبت کنیم، بهتر است بدانید که متوترکسات چیست. این دارو از دسته داروهای آنتی متابولیت است. آرتریت روماتوئید را با کاهش فعالیت سیستم ایمنی شما درمان می‌کند، پسوریازیس را با کند کردن رشد سلول های پوست درمان میکند و با کند کردن رشد سلول‌های سرطانی سرطان را درمان می‌کند.

در نتیجه متوترکسات دارویی است که روی درمان التهاب بدن اثر می‌گذارد، اما روی درد مؤثر نیست. البته منشأ درد التهاب است. متوترکسات با تأثیر بر منبع مشکل یعنی التهاب سروکار دارد.  با کاهش این فرآیند التهابی، به‌کاهش درد به ‌روشی مستقیم‌تر، مؤثرتر و طولانی‌تر کمک می‌کنید. متوترکسات پیشرفت التهاب را کند می‌کند، بنابراین تخریب مفاصل را کاهش می‌دهد. در این مقاله در مورد بهترین زمان مصرف قرص متوتروکسات و طریقه مصرف آن توضیح می‌دهیم.

بهترین زمان مصرف قرص متوترکسات

یکی از پرتکرارترین پرسش‌ها این است که متوترکسات را چه زمانی از روز یا هفته مصرف کنیم تا هم اثربخشی بهتر باشد و هم عوارض کمتری ایجاد شود. پاسخ کوتاه این است: بهترین زمان مصرف متوترکسات، زمانی است که بدن فرصت استراحت داشته باشد و عوارض آن کمتر زندگی روزمره را مختل کند.

در اغلب بیماری‌های غیرسرطانی مانند آرتریت روماتوئید یا پسوریازیس، متوترکسات به‌صورت هفتگی تجویز می‌شود. بسیاری از پزشکان توصیه می‌کنند این دارو در شب و ترجیحاً آخر هفته مصرف شود. دلیل این توصیه آن است که شایع‌ترین عارضه متوترکسات، خستگی و گاهی تهوع است که معمولاً ۱ تا ۲ روز بعد از مصرف بروز می‌کند. مصرف دارو در شب یا زمانی که فرد برنامه کاری فشرده ندارد، تحمل این عوارض را آسان‌تر می‌کند.

نکته بسیار مهم این است که متوترکسات نباید به‌صورت روزانه مصرف شود، مگر در شرایط خاص سرطان و با نظارت دقیق پزشکی. مصرف اشتباه از نظر زمان‌بندی (مثلاً روزانه به‌جای هفتگی) می‌تواند باعث مسمومیت شدید، آسیب کبدی و حتی عوارض تهدیدکننده حیات شود. همچنین باید توجه داشت که زمان دقیق مصرف ممکن است بر اساس شرایط بالینی هر فرد، دوز دارو، بیماری زمینه‌ای و سایر داروهای مصرفی متفاوت باشد؛ به همین دلیل، اگر کوچک‌ترین تردیدی درباره زمان یا نحوه مصرف دارید، مشاوره با پزشک معالج یا داروساز بهترین و ایمن‌ترین تصمیم است. می توانید از مشاوره پزشکی تلفن خونه استفاده کنید.

پزشکان آنلاین پیشنهادی متخصص زنان، زایمان و نازایی

دکتر حمیده حنفی بجد

متخصص زنان، زایمان و نازایی

5.0+11 سال سابقه

دریافت ویزیت

دکتر نگار دلشادیان

متخصص زنان، زایمان و نازایی

5.0+8 سال سابقه

دریافت ویزیت

دکتر سارا پرتانژاد

متخصص زنان، زایمان و نازایی

4.8+10 سال سابقه

دریافت ویزیت

پیش از مصرف متوتروکسات به چه نکاتی باید توجه کنیم؟

متوتروکسات یک داروی مؤثر اما پرریسک است که روی سیستم ایمنی و تقسیم سلولی اثر می گذارد. مصرف ایمن آن وابسته به پایش دقیق و رعایت توصیه های پزشکی است. پیش از شروع و در طول مصرف دارو، نکات زیر را جدی بگیرید:

پرهیز کامل از الکل

متوتروکسات می تواند باعث آسیب کبدی شود. مصرف همزمان الکل احتمال افزایش آنزیم های کبدی و نارسایی کبد را بالا می برد؛ حتی مصرف کم الکل نیز ریسک را افزایش می دهد.

محافظت در برابر نور خورشید

این دارو حساسیت پوست به نور را بیشتر می کند و خطر سوختگی و التهاب پوستی افزایش می یابد. از قرار گرفتن مستقیم در آفتاب خودداری کنید؛ لباس پوشیده بپوشید، از ضدآفتاب با SPF مناسب استفاده کنید و از سولاریوم پرهیز شود.

انجام منظم آزمایش خون

متوتروکسات می تواند باعث کاهش گلبول های سفید، قرمز و پلاکت ها شود و بر عملکرد کبد و کلیه اثر بگذارد. آزمایش های دوره ای برای بررسی شمارش سلول های خونی و آنزیم های کبدی ضروری است.

توجه جدی به علائم عفونت

تب، لرز، گلودرد یا علائم شبیه آنفولانزا را ساده تلقی نکنید. این دارو سیستم ایمنی را تضعیف می کند و عفونت های معمولی می توانند شدید شوند. بدون اطلاع پزشک هیچ دارویی مصرف نکنید.

احتیاط در برابر خون ریزی و کبودی

احتمال خون ریزی غیرعادی یا کبودی افزایش پیدا می کند. هنگام مسواک زدن یا استفاده از نخ دندان با ملایمت عمل کنید و پیش از اقدامات دندان پزشکی، مصرف دارو را اطلاع دهید.

پیشگیری از کم آبی بدن

اسهال، استفراغ، تعریق زیاد یا تب می تواند باعث کاهش مایعات بدن شود و عوارض دارو را تشدید کند. در صورت از دست دادن زیاد مایعات، ارزیابی پزشکی لازم است.

بررسی خطر احتمالی بدخیمی ها

مصرف طولانی مدت در برخی بیماران با افزایش خطر برخی سرطان ها همراه بوده است. تصمیم گیری درباره ادامه درمان باید بر اساس ارزیابی فردی و نظر پزشک انجام شود.

رعایت دقیق اصول پیشگیری از بارداری

متوتروکسات برای جنین بسیار خطرناک است. زنان تا ۶ ماه پس از قطع دارو و مردان تا ۳ ماه پس از قطع آن نباید برای بارداری اقدام کنند. در دوران مصرف و تا یک هفته پس از قطع دارو، شیردهی توصیه نمی شود.

توجه به تأثیر بر باروری

این دارو ممکن است قدرت باروری را کاهش دهد. در صورت برنامه ریزی برای فرزندآوری، پیش از شروع درمان با پزشک درباره گزینه های موجود مشورت کنید.

مشورت پیش از واکسیناسیون

در صورت مصرف دوزهای بالا، واکسن های حاوی ویروس زنده می توانند خطرناک باشند. هرگونه برنامه واکسیناسیون باید با هماهنگی پزشک انجام شود.

بهترین نحوه مصرف قرص متوتروکسات

این دارو را به صورت خوراکی و با یک لیوان آب مصرف کنید. به دستورالعمل‌های روی برچسب نسخه توجه کنید. دارو را در فواصل منظم مصرف کنید و بیشتر از آنچه که گفته شده مصرف نکنید. مصرف متوتروکسات را بدون دستور پزشک قطع نکنید.

اطمینان حاصل کنید که می‌دانید چرا این دارو را مصرف می‌کنید و چقدر باید آن را بخورید. اگر این دارو برای شرایطی غیر از سرطان، مثل آرتروز یا پسوریازیس، تجویز شده باشد، باید به صورت هفتگی و نه روزانه مصرف شود. مصرف این دارو بیشتر از مقدار تجویز شده می‌تواند عوارض جانبی جدی، حتی مرگ، به همراه داشته باشد.

با تیم درمانی و دکتر متخصص درباره نحوه ایمن نگهداری و دور انداختن این دارو صحبت کنید. ممکن است به احتیاط‌های خاصی نیاز داشته باشید. در مورد استفاده از این دارو در کودکان با متخصص اطفال مشورت کنید. در حالی که ممکن است این دارو برای شرایط خاصی تجویز شود، احتیاط‌ها الزامی است. اگر فکر می‌کنید بیش از حد از این دارو مصرف کرده‌اید، فوراً با ارژانس تماس بگیرید.از به اشتراک گذاری این دارو حتی با وجود علائم مشابه با دیگران خودداری کنید.

در کنار مراقبت‌های دارویی، آگاهی از روش‌های مراقبتی و درمانی در حوزه سلامت زنان نیز اهمیت دارد. برای اطلاعات بیشتر درباره جراحی زیبایی لابیا واژن و سایر خدمات تخصصی، می‌توانید از طریق تلفن‌خونه با پزشکان مجرب مشورت کنید.

عوارض متوترکسات چیست؟ آیا موهایم می‌ریزد؟

واکنش افراد به متوترکسات متفاوت است؛ اما باید بدانید که بیشتر عوارض جانبی خفیف و قابل کنترل هستند.

شایع ترین عوارض جانبی، خستگی است که یک یا دو روز پس از مصرف متوترکسات احساس می‌شود. به‌همین دلیل است که پیشنهاد می‌شود آن را در شب مصرف کنید. همچنین مشکلات گوارشی ممکن در شما نمایان شود. ممکن است مدفوع شما شل باشد، یا ممکن است یک یا دو روز بعد، احساس تهوع داشته باشید. علاوه بر این نازک شدن و ریزش مو اتفاق می‌افتد. علامت زخم دهان ممکن است دیرتر اتفاق بیفتد و بهتر است بدانید که متوترکسات شما را به نور خورشید حساس می‌کند، بنابراین مراقب این موضوع به‌هنگام حضور در آفتاب باشید. به‌طور کلی همان طور که گفته شد، شایع ترین عوارض جانبی، خستگی و مشکلات گوارشی است.

آیا می‌توانم در حین مصرف متوترکسات باردار شوم یا شیر دهم؟

مطلقاً خیر. پزشکان هشدار می‌دهند که متوترکسات برای جنین سمی است و می‌تواند باعث جهش‌های مادرزادی شود. زنان باید 90 روز پس از قطع متوترکسات صبر کنند تا باردار شوند. مردان نیز باید قبل از اقدام به بارداری 90 روز صبر کنند؛ زیرا متوترکسات ممکن است بر اسپرم تأثیر بگذارد (چرخه تولید اسپرم 90 روزه است). تا زمانی که دارو به‌طور کامل از سیستم بدن شما خارج نشده است، از شیردهی خودداری کنید. برای اطلاعات بیشتر در مورد مدیریت بارداری با آرتریت روماتوئید، دستورالعمل‌های مربوط به برنامه‌ریزی برای حاملگی را بررسی کنید و از پزشک بخواهید که برای شما توضیح دهد.

آیا متوترکسات سیستم ایمنی بدن را ضعیف می‌کند؟

متوترکسات سیستم ایمنی را تضعیف می‌کند، اما تأثیر منفی آن به‌ اندازه‌ای که برخی از داروهای دیگر آرتریت روماتوئید ایجاد می‌کنند، مخرب نیست. بنابراین مصرف متوترکسات به‌ندرت با افزایش خطر عفونت همراه است، مگر اینکه همزمان از داروهای دیگری، مانند گلوکوکورتیکوئیدها، داروهای ضدروماتیسمی اصلاح‌کننده بیماری سرکوب‌کننده سیستم ایمنی (DMARDs) یا داروهای بیولوژیک نیز استفاده کنید.

پزشکان ممکن است به بیماران مبتلا به عفونت‌های شدید (مثلاً کسانی که به‌دلیل ذات‌الریه در بیمارستان بستری شده‌اند) توصیه کنند که پس از بهبودی، متوتروکسات مصرف کنید. همچنین می‌توانید آن را تا زمانی که عفونت‌های جزئی، مانند ویروس تنفسی فوقانی یا عفونت مجرای ادرار دارید نیز مصرف کنید؛ با این‌حال، اگر عفونتی دارید که بعد از چند روز بهبود نیافت، باید به روماتولوژیست خود اطلاع دهید تا مطمئن شوید که این عارضه به چیز جدی‌تری تبدیل نمی‌شود.

آیا متوترکسات یک داروی سرطان است؟

از نظر داروشناسی، متوترکسات یک دارو برای درمان سرطان می‌باشد و برای درمان انواع مختلف سرطان از جمله سرطان سینه استفاده می‌شود. این موضوع به این دلیل است که متوترکسات به سلول‌های دارای تقسیم سریع که شامل سلول‌های سرطانی نیز می‌شود، حمله می‌کند؛ اما بیماران سرطانی، دوزهای بسیار بالاتری از متوترکسات را برای مدت زمان کوتاه‌تری نسبت به بیماران آرتریت روماتوئید مصرف می‌کنند. دوزهای درمان سرطان در واقع تقریباً 50 برابر بیشتر هستند.

برای بیماران آرتریت روماتوئید، متوترکسات به‌روشی کاملاً متفاوت استفاده می‌شود. در این دوزهای بسیار پایین، متوترکسات تأثیر کاملاً متفاوتی بر بدن دارد. در این زمان، این دارو یک عامل اصلاح‌کننده بیماری است که التهاب را کاهش می‌دهد. می‌توان گفت، این تفاوت بین شنا کردن در استخر و نوشیدن یک لیوان آب است که هر دو از آب استفاده می‌کنند، اما تأثیر متفاوتی دارند.

متوتروکسات برای درمان روماتیسم مفصلی 

آرتریت روماتوئید (RA) شامل فعالیت خود ایمنی علیه پوشش مفاصل شما (سینوویوم) است. معمولاً به دست‌ها، مچ دست و زانو ضربه می‌زند، اما می‌تواند هر مفصلی را هدف قرار دهد. برخی از افراد مبتلا به RA به بیماری سیستمیک مبتلا می‌شوند، به این معنی که سیستم ایمنی بدن، اندام‌ها یا سیستم‌هایی را در سراسر بدن هدف قرار می‌دهد. هدف‌های رایج، چشم‌ها، قلب و ریه‌ها هستند. فرم خوراکی (قرص) متوترکسات معمولاً برای درمان این بیماری تجویز می‌شود. اگر در بلعیدن قرص‌ها مشکل داشته باشید، ممکن است از فرم تزریقی آن استفاده شود.

چه مدت طول می‌کشد تا متوترکسات تأثیر بگذارد؟

باید بدانید که تأثیر این دارو آنی نیست. بسیاری از بیماران آرتریت روماتوئید بعد از شش تا هشت هفته با متوترکسات بهبود علائم را تجربه خواهند کرد؛ اما ممکن است تا شش ماه نیز طول بکشد تا شما به‌ مزایای کامل مصرف این دارو برسید. اگر علائم ناتوان‌کننده آرتریت روماتوئید در شما زیاد است، پزشک ممکن است، کورتیکواستروئیدها را به‌عنوان یک درمان کوتاه مدت برای کاهش علائم این بیماری هم‌زمان با مصرف متوترکسات، تجویز کند.

چه آزمایشاتی در طول مصرف متوترکسات باید انجام شود؟

در حالی که متوترکسات مصرف می‌کنید، باید آزمایش‌های دوره‌ای آزمایشگاهی برای نظارت بر تأثیر این دارو و عوارض آن بر بدن خود داشته باشید:

• شمارش سلول‌های خونی
• آنزیم‌های کبدی
• عملکرد کلیه

اگر نتایج آزمایش شما بدتر شود، پزشک شما ممکن است داروهای دیگری را برای شما تجویز کند.

عوارض جانبی متوترکسات چیست؟

عوارض قرص متوترکسات بستگی به میزان دوز مصرفی و شرایط بیمار دارد. با این‌حال، شایع‌ترین عوارض جانبی متوترکسات، عبارتند از:

• حالت تهوع
• سردرد
• سرگیجه
• خستگی
• تاری دید

برای جلوگیری از حالت تهوع، ممکن است به شما توصیه شود که دوز دارو را در طول روز تقسیم کنید (اما همه قرص‌ها همچنان در یک روز مصرف می‌شوند). همچنین ممکن است پزشک شما را به‌نوع تزریق زیرجلدی (زیر پوستی) این دارو سوق دهد.

هنگام مصرف متوتروکسات به چه مواردی باید توجه کنیم؟

• وجود بثورات جدی که می‌تواند منجر به عوارض بالقوه کشنده شود.
• افزایش خطر مرگ بافت نرم و استخوان در صورت استفاده همزمان با پرتودرمانی برای سرطان
• کم خونی، سرکوب مغز استخوان، عفونت و اختلالات خونی
• افزایش خطر کم آبی بدن، به‌ویژه با آسیب کلیه یا استفاده با داروهای کلیوی
• سندرم لیز تومور (بخش‌هایی از تومور وارد جریان خون می شود) که می‌تواند باعث آسیب اندام شود.
• سرطان جدید، به‌ویژه لنفوم یا سایر بیماری‌های لنفاوی
• مسمومیت مغزی که ممکن است پیش‌رونده، برگشت‌ناپذیر و کشنده باشد. احتمال تشنج در کودکان وجود دارد.

آیا متوترکسات باعث افزایش وزن می‌شود؟  

متوترکسات یک نوع دارو به نام داروی تغییر دهنده بیماری روماتوئید (DMARD) است. DMARDها می‌توانند در برخی از افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید باعث افزایش وزن تدریجی و متوسط شوند. اما مطالعات نشان می‌دهند که داروهای دیگری که برای درمان آرتریت روماتوئید استفاده می‌شوند، ممکن است باعث افزایش وزن بیشتری شوند. همچنین افزایش وزن بیشتر احتمال دارد افرادی را تحت تأثیر قرار دهد که قبل از شروع درمان دچار کاهش وزن (شاخص توده بدنی کمتر از ۱۸.۵) هستند

تداخلات دارویی متوترکسات چیست؟

خطر مسمومیت با متوترکسات اگر همراه با برخی از داروهای دیگر مصرف شود، بیشتر است، مانند:

• داروهای ضدالتهابی غیر استروئیدی (NSAIDs)
• داروهای آنتی اسید
•  آنتی بیوتیک

این تداخلات دارویی می‌تواند کشنده باشد. اطمینان حاصل کنید که پزشک و داروساز شما لیست کاملی از داروهای شما، چه با نسخه و چه بدون نسخه را در اختیاردارد.

واکنش آلرژیک به متوترکسات

اگر در حین مصرف متوترکسات علائمی از واکنش آلرژیک داشتید، به مراقبت‌های پزشکی اورژانسی مراجعه کنید. علائمی که باید به آن‌ها توجه کرد، عبارتند از:

• کهیر و سایر واکنش‌های پوستی
• دشواری در تنفس
• تورم صورت، لب‌ها، زبان یا گلو

در صورت بروز موارد زیر مصرف متوترکسات را متوقف کنید و با پزشک خود تماس بگیرید:

• سرفه خشک
• تنگی نفس
• اسهال
• استفراغ
• لکه‌های سفید یا زخم داخل دهان
• وجود خون در ادرار یا مدفوع شما
• افزایش وزن سریع
• کاهش تولید ادرار
• تشنج
• راش یا تاول
• لایه‌برداری پوست
• تب
• لرز
• علائم آنفولانزا
• ضعف
• سبکی سر

در صورت مشاهده هرگونه علائم غیرمعمول دیگر، فوراً آن را با پزشک درمیان بگذارید.

نتیجه گیری و راهنمای مراجعه به دکتر

در این مقاله، طریقه مصرف قرص متوتروکسات را بررسی کردیم و دانستیم که قرص متوتروکسات چیست. در صورت داشتن هرگونه سؤال در رابطه با مصرف این قرص، شما می‌توانید از مشاوره آنلاین پزشکی تلفن خونه بهره‌مند شوید و مشاوره با دکتر داخلی داشته باشید تا ارزیابی دقیقی از وضعیت شما انجام شود.

کپی لینک مقاله لینک کپی شد