علل شایع اختلالات حافظه و راههای تقویت آن
اختلالات حافظه، مشکلی است که اغلب با افزایش سن خود را نشان میدهد. بسیاری از ما بهطور طبیعی چه در نتیجه افزایش سن و چه در اثر فشارهای روانی و استرسهای روزمره، درگیر مشکلاتی در یادآوری جزئیات، اسامی یا اتفاقات گذشته پیدا میشویم. بااینحال گاهی اوقات این اختلالات، عمیقتر و پیچیدهتر از آن چیزی هستند که تصور میکنیم.
اختلالات حافظه میتوانند ناشی از علل مختلف باشند که در زندگیمان نفوذ کردهاند و تاثیرات عمیقی بر ذهن و حافظهمان میگذارند. با شدتیافتن این علل یادآوری خاطرات، تجربهها یا حتی لحظات ساده روزمره برایمان دشوار میشود، در حقیقت ارتباط خود را با گذشته، هویت و حتی آیندهمان از دست میدهیم.
خوشبختانه، حافظه یک ویژگی است که میتوان با مراقبت، توجه و انجام تمرینات خاص آن را تقویت کرد. حالا در این مقاله، قصد داریم با بررسی علل شایع اختلالات حافظه در بزرگسالان و راههای تقویت آن، به شما کمک کنیم که این جزء مهم از ذهنتان را سالم و قوی نگه دارید.
خبر خوب این است که با انجام تمرینات ذهنی، اصلاح سبک زندگی و در موارد جدیتر، مراجعه به پزشک مغز و اعصاب میتوان تا حد زیادی این مشکل را کنترل و حتی روند آن را کند کرد. اگر شما یا یکی از عزیزانتان دچار اختلالات حافظه هستید، بهتر است همین امروز اقدام کنید و با یک متخصص مغز و اعصاب مشورت داشته باشید.
استرس مزمن، با افزایش سطح کورتیزول، عملکرد حافظه کوتاهمدت را مختل میکند.
فهرست عناوین
علل شایع اختلالات حافظه در بزرگسالان کدامند؟
یکی از رایجترین علل شایع اختلالات حافظه در بزرگسالان، زوال عقل است؛ در واقع این واژهای کلی برای گروهی از بیماریها بهکار میرود که همگی ویژگیهای مشترکی مثل فراموشی و کاهش توانایی ذهنی دارند. در این میان بیماری آلزایمر، یکی از علل شایع اختلالات حافظه در بزرگسالان به حساب میآید.
درحالحاضر حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد آمار اختلالات حافظه در رابطه با این بیماری است. در واقع طبق آمار، از هر ۹ نفر بالای ۶۵ سال، یک نفر به آلزایمر مبتلا میشود. علاوهبر آلزایمر، علل شایع اختلالات حافظه در بزرگسالان میتوانند بسیار متنوع باشند و هر کدام بهنحوی عملکرد مغز را تحت تاثیر قرار میدهند. در ادامه، نگاهی به مهمترین این عوامل میاندازیم.
- استرس و افسردگی: وقتی فرد بهطور مزمن تحت فشار روانی یا احساس افسردگی باشد، تمرکز ذهنیاش کاهش پیدا میکند و همین مسئله میتواند به فراموشی و مشکلات حافظه منجر شود.
- کمخوابی یا خواب بیکیفیت: خواب کافی یکی از اصلیترین نیازهای مغز برای بازسازی و پردازش اطلاعات است. کمبود خواب، باعث اختلال در تمرکز و بهدنبال آن ضعف در حافظه میشود.
- داروهایی با اثرات جانبی روی حافظه: برخی داروها مانند آرامبخشها، داروهای ضدافسردگی، ضد اضطراب یا مسکنهای قوی، ممکن است باعث ایجاد اختلال در عملکرد حافظه شوند.
- ضربه مغزی: آسیبهایی که بر اثر زمینخوردن، تصادف یا ضربه مستقیم به سر ایجاد میشوند، میتوانند حافظه کوتاهمدت یا بلندمدت را تحت تاثیر قرار دهند.
- اختلالات هورمونی و مشکلات تیروئید: اگر عملکرد غده تیروئید دچار مشکل شود (چه کمکاری و چه پرکاری)، ممکن است فرد دچار خستگی ذهنی، فراموشی و کاهش تمرکز شود.
- مصرف الکل، سیگار و مواد مخدر: نوشیدن بیش از حد الکل و مصرف مواد مخدر، به بافت مغز آسیب وارد میکنند. سیگار هم با کاهش میزان اکسیژنرسانی به مغز، عملکرد حافظه را تضعیف میکند.
- تغذیه نامناسب و کمبود ویتامینها: بدن برای حفظ عملکرد درست مغز، به ویتامینهایی مانند B1 و B12 نیاز دارد. کمبود این مواد بهویژه در سالمندان، میتواند مشکلات حافظه را تشدید کند.
- بیماریهای مغزی و عفونی: برخی بیماریها مانند تومورهای مغزی، عفونتهای مغزی، پارکینسون و اماس نیز در فهرست عواملی قرار دارند که ممکن است باعث اختلال در حافظه شوند.
در نهایت، این علل شایع اختلالات حافظه در بزرگسالان، میتوانند بهصورت جداگانه یا ترکیبی بروز پیدا کنند. برای تشخیص علت دقیق و شروع درمان مناسب، مشورت با پزشک و بررسی تخصصی ضروری است. حتما برای مشکلات سالمندان و اختلالات حافظه آن ها روانپزشک سالمندان مراجعه کنید.
روشهای طبیعی تقویت حافظه
هیچ تضمینی برای جلوگیری کامل از فراموشی یا بیماریهایی مثل زوال عقل وجود ندارد؛ اما خبر خوب این است که با چند کار ساده، میتوانیم به تقویت حافظه و سلامت مغز خود کمک کنیم. در ادامه، روشهای طبیعی تقویت حافظه را با هم مرور میکنیم.
تحرک جسمی
فعالیت بدنی، جریان خون را در بدن، ازجمله مغز افزایش میدهد و باعث میشود مغز عملکرد بهتری داشته باشد. اگر وقت تمرین طولانی ندارید، چند پیادهروی کوتاه در طول روز هم بسیار مفید است. طبق توصیه وزارت بهداشت، هفتهای ۱۵۰ دقیقه ورزش هوازی سبک مثل پیادهروی تند یا ۷۵ دقیقه ورزش شدید مثل دویدن کافی است.
مراجعه به روانپزشک
مرجعه به روانپزشک می تواند از بروز بسیاری از مشکلات جلوگیری کند. روانپزشکان یک سری از مشکلاتی را بررسی و درمان می کنند که تاثیر مستقیمی بر حافظه و سلامت انسان دارند. به عنوان مثال افسردگی، استرس و اضطراب های شدید، اختلالات شخصیت و مشکلات عصبی و .. با درمان این موارد از بروز بیماری های جدی تر و بزرگ تر مثل آلزایمر و فراموش می توان جلوگیری کرد. اگر زمان و شرایط مراجعه حضوری به مطب را ندارید حتما از خدمات دکتر روانپزشک آنلاین استفاده کنید.
فعالیت مغز
همانطور که بدن به ورزش نیاز دارد، مغز هم برای سالمماندن باید درگیر فعلیت مغزی شود؛ در همین راستا میتوانید حل جدول، مطالعه، آموزش ساز موسیقی یا حتی یک سرگرمی جدید فکری مثل بافتنی یا نقاشی را امتحان کنید. همچنین داوطلبشدن در کلاسهای محلی یا گروههای اجتماعی هم، به شما کمک میکند با ذهنی شادابتر جریان زندگی ادامه دهید.
گذران وقت با دیگران
یکی دیگر از روشهای طبیعی تقویت حافظه، داشتن روابط اجتماعی است. تعامل با دیگران، میتواند از افسردگی و استرس جلوگیری کند؛ در حقیقت این دو (افسردگی و استرس) ارتباط مستقیمی با اختلال حافظه دارند. اگر تنها زندگی میکنید، بیشتر سعی کنید با خانواده و دوستان وقت بگذرانید.
نظم در زندگی
بینظمی میتواند باعث گیجی و فراموشی شود. سعی کنید قرارها، برنامهها و وظایف روزانهتان را در یک دفترچه یا اپلیکیشن ثبت کنید. حتی گفتن آنچه یادداشت میکنید با صدای بلند، به ثبت اطلاعات در حافظه کمک میکند. وسایل ضروری مثل کلید، کیف پول یا عینک را همیشه در جای مشخصی بگذارید تا گمشان نکنید.
داشتن خواب کافی و باکیفیت
کمخوابی و بیخوابی مداوم، یکی از دلایل اصلی کاهش حافظه است. بزرگسالان نیاز دارند شبها بین ۷ تا ۹ ساعت خواب عمیق داشته باشند. اگر مشکل خروپف یا اختلال خواب دارید، حتما با پزشک مشورت کنید.
داشتن رژیم غذایی سالم
یکی از مهمترین روشهای طبیعی تقویت حافظه، داشتن رژیم غذایی سالم است. در واقع آنچه میخورید، تاثیر مستقیمی بر عملکرد مغزتان دارد. مصرف میوهها، سبزیجات تازه، غلات کامل و پروتئینهای سالم مانند ماهی، لوبیا و گوشت بدون چربی، میتواند بسیار مفید باشد. از مصرف زیاد الکل پرهیز کنید؛ زیرا باعث گیجی و ضعف حافظه میشود.
کنترل بیماریهای مزمن
اگر دچار بیماریهایی مثل فشار خون بالا، دیابت، افسردگی یا مشکلات شنوایی هستید، حتما طبق دستور پزشک آنها را مدیریت کنید. همچنین داروهایی که مصرف میکنید، باید بهطور مرتب بررسی شوند؛ چون بعضی داروها ممکن است به حافظه آسیب برسانند.
ورزش هوازی منظم مانند پیادهروی سریع، باعث افزایش حجم هیپوکامپ در مغز میشود.
تاثیر استرس بر کاهش توانایی حافظه
شواهد علمی قابلتوجهی وجود دارد که نشان میدهد استرس، بهویژه استرس مزمن و اضطراب مداوم، میتواند با افزایش خطر زوال عقل در سنین بالاتر ارتباط داشته باشد. البته خبر خوب این است که با مدیریت درست استرس، میتوان تا حد زیادی از این خطر کاست.
اما چرا استرس تا این حد تاثیرگذار است؟ پاسخ در هورمونی به نام «کورتیزول» نهفته است؛ هورمونی که در زمان استرس ترشح میشود و تحقیقات مختلف، آن را با اختلالات حافظه مرتبط دانستهاند. در حقیقت سطح بالای کورتیزول میتواند به نواحی خاصی از مغز، از جمله هیپوکامپ که در شکلگیری و نگهداری خاطرات نقش دارد، آسیب وارد کند.
تحقیقات انجامشده بر روی حیوانات نشان دادهاند که استرس میتواند ارتباط بین سلولهای عصبی را از بین ببرد و حتی به تشکیل رسوبات پروتئینی آسیبزا در مغز منجر شود؛ وضعیتی که در بیماری آلزایمر دیده میشود.
چگونه استرسهای و بیماریهای مرتبط با اختلالات حافظه را مدیریت کنیم؟
استرس رابطه نزدیکی با اختلالاتی مانند افسردگی و اضطراب دارد؛ هر دو از عواملی هستند که خطر زوال عقل را بیشتر میکنند. سیستم ایمنی بدن نیز در این میان بیتاثیر نیست. استرس میتواند تعادل آن را بر هم بزند و باعث بروز التهاب در بدن و مغز شود. این التهاب، اگر مزمن شود، میتواند به بافت مغز آسیب رسانده و نحوه ارتباط سلولهای مغزی را مختل کند.
در رابطه با استرسهای روزانه و اختلالات حافظه میتوانید از متخصصان آنلاین کمک بگیرید. در همین راستا مشاوره تلفنی دکتر مغز و اعصاب و روانشناسان آنلاین سایت تلفن خونه کمک بگیرید تا در سریعترین زمان ممکن مشکل را شناسایی و آن را بهدرستی مدیریت کنید.
نقش تغذیه در بهبود عملکرد شناختی
تغذیه، نقش مهمی در سلامت مغز و بهویژه عملکرد حافظه دارد. تحقیقات نشان میدهند آنچه میخوریم، میتواند تاثیر مستقیمی بر کارایی ذهن و قدرت یادگیریمان داشته باشد. به بیان سادهتر، غذاهایی که هر روز مصرف میکنیم، میتوانند حافظه ما را تقویت یا تضعیف کنند.
رژیمهای غذایی سالم، بهویژه آنهایی که بر پایه مصرف چربیهای خوب و منابع گیاهی غنی از فیتونوترینتها هستند، بهطور چشمگیری از مغز محافظت میکنند. فیتونوترینتها ترکیبات طبیعی موجود در برخی گیاهاناند که گفته میشود برای بدن بسیار مفید هستند و حتی میتوانند به جلوگیری از برخی بیماریها کمک کنند.
اگرچه هنوز درخصوص نقش تغذیه سوالات زیادی بیپاسخ مانده، اما یک نکته تقریبا قطعی وجود دارد؛ هر آنچه برای قلب مفید در نظر گرفته میشود، احتمالا برای مغز هم خوب خواهد بود. بنابراین بهتر است مصرف چربیهای ناسالم مثل چربیهای ترانس یا اشباع را کاهش دهید و بیشتر به سراغ سبزیجات رنگارنگ، میوهها، غلات کامل، حبوبات، ماهی و مغزها بروید.
این غذاها نهتنها انرژی لازم برای فعالیتهای روزانه را فراهم میکنند؛ بلکه میتوانند مغز شما را هم در وضعیت مطلوب نگه دارند و حافظهتان را تقویت کنند. پس اگر بهدنبال راهی برای داشتن ذهنی شادابتر و حافظهای قویتر هستید، با تغییرات کوچک در رژیم غذایی شروع کنید.
تمرینات ذهنی موثر برای پیشگیری از فراموشی
بازیهای تختهای، بازیهای ویدیویی، بازیهای کارتی و پازلها، احتمالا جزو بازیهایی هستند که تجربه کردهاید و این تجربهها واقعا مفید هستند. انجام این بازیها نهتنها میتوانند باعث تقویت روابط اجتماعی، بهبود تمرکز و افزایش دانش شوند؛ بلکه تحقیقات نشان دادهاند که این بازیها حافظه را هم تقویت میکنند و در مبارزه با زوال عقل و حتی بیماری آلزایمر موثر هستند.
تمرینات ذهنی موثر برای پیشگیری از فراموشی، شامل فعالیتهایی هستند که ذهن شما را به چالش میکشند تا تفکر شما تیز و آماده باشد. بسیاری از افراد با هدف حفظ یا حتی بهبود مهارتهای ذهنیشان در طول زمان، این نوع بازیها را انجام میدهند. این نظریه براساس اصل «استفاده کن یا از دستش بده»، به این معنی است: هرچه بیشتر مغزتان را به کار بگیرید، احتمال از دست دادن تواناییهای تفکری مانند حافظه یا یادگیری کاهش مییابد.
افرادی که در طول زندگی خود بهطور منظم فعالیتهای ذهنی انجام میدهند، معمولا تواناییهای فکری قویتری دارند. این امر به آنها کمک میکند تا از آسیبهای ناشی از پیری و بیماریهای مختلف محافظت کنند. در نتیجه، آموزش مغز نهتنها میتواند در انجام وظایف خاص به شما کمک کند.
یادگیری زبان جدید یا نواختن ساز، باعث پیشگیری از فراموشی مغزی میشود.
نتیجهگیری
در نهایت، باید گفت که علل شایع اختلالات حافظه در بزرگسالان پدیدهای چندعلتی است که میتواند از سادهترین عوامل مانند استرس، کمخوابی و تغذیه ناسالم تا شرایط پیچیدهتری مانند افسردگی، اضطراب یا بیماریهای نورودژنراتیو نشات بگیرد. شناخت این عوامل، گام اول در مسیر پیشگیری و مدیریت صحیح اختلالات حافظه است.
آنچه اهمیت دارد، توجه به علائم هشداردهنده و انجام روشهای طبیعی تقویت حافظه است. اگر احساس میکنید ذهنتان “کمی کند شده” یا خاطرات ساده را “زود فراموش میکنید”، بهتر است این نشانهها را جدی بگیرید. مراجعه به پزشک، بررسی دقیق علل زمینهای و در پیش گرفتن سبک زندگی سالم، میتواند راه را برای حفظ و حتی بهبود عملکرد حافظه هموار سازد. ذهن سالم، بازتاب مراقبت آگاهانه از جسم و روان است.
