افسردگی بعد از ترک اعتیاد (علائم و درمان)

ترک اعتیاد معمولاً با امید به بهتر شدن حال جسمی و روانی آغاز می شود؛ اما بعضی افراد پس از قطع مصرف با بی انگیزگی، غم، خستگی، ناامیدی یا کاهش علاقه به زندگی روبه رو می شوند. این تغییرات ممکن است فرد و خانواده را نگران کند و حتی این تصور را ایجاد کند که روند ترک نتیجه نداده است. افسردگی بعد از ترک اعتیاد همیشه یک واکنش ساده و موقتی نیست. گاهی به سازگاری مغز با نبود ماده مربوط می شود، گاهی یک اختلال افسردگی زمینه ای را آشکار می کند و در بعضی موارد می تواند خطر بازگشت به مصرف را افزایش دهد. به همین دلیل، تشخیص علت و شدت علائم اهمیت زیادی دارد. شروع روند ترک زیر نظر پزشک کمک می کند وضعیت روانی فرد از همان ابتدا بررسی شود و در صورت بروز افسردگی، درمان به موقع انجام گیرد. در این مقاله، علت ها، علائم، روش های درمان افسردگی پس از ترک و زمان مراجعه به پزشک را به صورت دقیق بررسی می کنیم.

افسردگی بعد از ترک اعتیاد چیست؟

افسردگی بعد از ترک اعتیاد به مجموعه ای از تغییرات خلقی گفته می شود که پس از کاهش یا قطع مصرف مواد ایجاد می شوند؛ از جمله احساس غم و ناامیدی، بی انگیزگی، کاهش انرژی و از دست دادن علاقه به فعالیت هایی که قبلاً برای فرد لذت بخش بوده اند. این حالت ممکن است در روزها یا هفته های نخست ترک ظاهر شود و ادامه دادن مسیر درمان را برای فرد دشوار کند. از نظر پزشکی، افسردگی پس از ترک یک وضعیت یکسان با علت مشخص نیست. در برخی افراد، علائم بخشی از دوره سازگاری جسم و روان با قطع ماده هستند و با گذشت زمان کاهش پیدا می کنند. در گروهی دیگر، قطع مصرف باعث آشکار شدن افسردگی ای می شود که پیش از ترک نیز وجود داشته یا در دوران مصرف پنهان مانده است. بنابراین هر احساس ناراحتی یا بی حوصلگی پس از ترک را نمی توان افسردگی بالینی دانست؛ همان طور که نباید علائم شدید را صرفاً بخشی طبیعی از ترک تلقی کرد. به همین علت حتما باید با دکتر ترک اعتیاد مشورت کرد و ترک را زیر نظر متخصص پیش برد.

به نقل از SAMHSA

symptoms occur, they can complicate substance abuse treatment and interfere with recovery.

علائم افسردگی در میان افرادی که تحت درمان اختلال مصرف مواد هستند شایع است. بروز این علائم می تواند درمان اعتیاد را پیچیده کند و در روند بهبودی اختلال ایجاد کند.

علت افسردگی بعد از ترک اعتیاد چیست؟

افسردگی بعد از ترک اعتیاد معمولاً فقط یک علت ندارد. نوع ماده مصرفی، مدت و مقدار مصرف، وضعیت روانی فرد پیش از ترک و شرایط زندگی بعد از قطع مصرف می توانند در ایجاد یا شدت گرفتن علائم نقش داشته باشند.

• سازگاری دوباره سیستم پاداش مغز

مصرف طولانی مدت مواد می تواند نحوه فعالیت بخش هایی از مغز را که با احساس لذت، انگیزه و کنترل استرس مرتبط هستند، تغییر دهد. پس از قطع مصرف، مغز برای سازگار شدن با نبود ماده به زمان نیاز دارد. در این دوره ممکن است فرد از معاشرت، غذا خوردن یا فعالیت هایی که قبلاً برایش لذت بخش بودند، احساس رضایت نکند و دچار بی انگیزگی یا افت خلق شود.

• علائم دوره ترک

بعد از قطع مصرف، ممکن است فرد با خستگی، بی خوابی، بی قراری، کاهش انرژی و افت خلق روبه رو شود. شدت این علائم به نوع ماده، مدت و مقدار مصرف و شرایط جسمی فرد بستگی دارد. اگر این علائم شدید باشند یا با ناامیدی و بی انگیزگی طولانی همراه شوند، باید احتمال افسردگی بررسی شود.

• افسردگی زمینه ای

گاهی فرد پیش از ترک نیز افسردگی، اضطراب یا تجربه های روانی آسیب زا داشته است. مصرف مواد ممکن است این مشکلات را برای مدتی پنهان یا کم رنگ کند. بعد از قطع مصرف، علائم دوباره ظاهر می شوند و در این شرایط، درمان اعتیاد به تنهایی کافی نیست و افسردگی نیز باید بررسی و درمان شود.

• فشارهای زندگی پس از ترک

مشکلات مالی، بیکاری، تنش های خانوادگی، احساس گناه، دور شدن از دوستان مصرف کننده و روبه رو شدن با پیامدهای دوران مصرف می توانند فشار روانی زیادی ایجاد کنند. این شرایط ممکن است علائم افسردگی را شروع یا شدیدتر کنند.

• مشکلات جسمی و دارویی

کم خونی، مشکلات تیروئید، ضعف جسمی، کمبودهای تغذیه ای و مصرف یا قطع بعضی داروها می توانند علائمی شبیه افسردگی ایجاد کنند. به همین دلیل، پزشک ممکن است علاوه بر بررسی وضعیت روانی، معاینه یا آزمایش های لازم را نیز درخواست کند. از آنجا که علت افسردگی پس از ترک در همه افراد یکسان نیست، بررسی نوع ماده مصرفی، مدت مصرف، سابقه مشکلات روانی و وضعیت جسمی برای انتخاب درمان مناسب ضروری است.

اگر قصد ترک اعتیاد را دارید پیشنهاد می کنیم ابتدا این مقاله را مطالعه کرد و پس از آن اقدام به تصمیم گیری نمایید.

افسردگی بعد از ترک اعتیاد چقدر طول می کشد؟

مدت افسردگی بعد از ترک برای همه افراد یکسان نیست. در برخی افراد، افت خلق و بی انگیزگی طی چند روز یا چند هفته کمتر می شود؛ اما گاهی این علائم برای مدت طولانی تری ادامه پیدا می کنند. نوع ماده، مدت و مقدار مصرف، روش ترک، وضعیت جسمی و سابقه افسردگی می توانند بر زمان بهبود اثر بگذارند. اگر علائم به تدریج بهتر نمی شوند، شدت آن ها بیشتر شده یا انجام کارهای روزمره و ادامه روند ترک را دشوار کرده اند، نباید منتظر بهبود خودبه خودی ماند. بهتر است فرد در طول ترک با پزشک در ارتباط باشد و تغییرات خلق، خواب، اشتها و انگیزه خود را به او اطلاع دهد.

علائم افسردگی بعد از ترک اعتیاد

افسردگی فقط به معنای ناراحت بودن نیست. مجموعه علائم، شدت آن ها، مدت ادامه و تأثیرشان بر عملکرد روزانه مشخص می کند که فرد به ارزیابی تخصصی نیاز دارد یا خیر.
علائم احتمالی عبارت اند از:

• احساس غم، پوچی یا ناامیدی در بیشتر ساعات روز
• بی علاقگی به فعالیت هایی که قبلاً لذت بخش بودند
• کاهش انگیزه برای ادامه درمان یا انجام کارهای روزمره
• خستگی و کمبود انرژی
• احساس بی ارزشی، شرم یا گناه شدید
• کاهش تمرکز و دشواری در تصمیم گیری
• کند شدن حرکات و گفتار یا برعکس، بی قراری محسوس
• تغییر قابل توجه در خواب یا اشتها
• کناره گیری از خانواده و اجتماع
• تصور اینکه بدون مصرف ماده نمی توان زندگی کرد
• فکر کردن به مرگ، آسیب به خود یا خودکشی

وجود یک یا دو علامت خفیف لزوماً به معنای اختلال افسردگی نیست. پزشک مدت علائم، شدت آن ها، ارتباط زمانی با قطع مصرف و میزان اختلال در کار، روابط و مراقبت از خود را بررسی می کند.

افسردگی بعد از ترک طبیعی است یا خطرناک؟

افت خلق، خستگی و بی انگیزگی ممکن است در روزها یا هفته های ابتدایی ترک دیده شوند و با بهتر شدن شرایط جسمی و روانی کاهش پیدا کنند. بااین حال، هر نوع افسردگی را نباید بخشی طبیعی از ترک دانست. شدت علائم، مدت ادامه آن ها و تأثیری که بر زندگی فرد می گذارند، مشخص می کند وضعیت تا چه اندازه نگران کننده است.

این جدول برای تشخیص قطعی کافی نیست. بهتر است فرد در طول دوره ترک با یک پزشک در ارتباط باشد و همه تغییرات خلقی، مشکلات خواب، کاهش اشتها، افکار منفی یا میل به مصرف دوباره را به او اطلاع دهد. این پیگیری کمک می کند علائم طبیعی دوره ترک از افسردگی جدی جدا شوند و در صورت نیاز، درمان زودتر آغاز شود.

درمان افسردگی بعد از ترک اعتیاد چگونه انجام می شود؟

درمان افسردگی بعد از ترک اعتیاد برای همه افراد یکسان نیست. پزشک ابتدا بررسی می کند که علائم بخشی از دوره ترک هستند، افسردگی از قبل وجود داشته یا هر دو مشکل هم زمان ایجاد شده اند. بر اساس نتیجه این بررسی، ممکن است از روان درمانی، دارو، حمایت خانواده و اصلاح شرایط زندگی در کنار ادامه درمان اعتیاد استفاده شود.

• ارزیابی وضعیت جسمی و روانی

در مرحله اول، نوع ماده مصرفی، مدت و مقدار مصرف، زمان قطع ماده و شدت علائم بررسی می شود. پزشک همچنین درباره سابقه افسردگی، افکار آسیب به خود، داروهای مصرفی، مشکلات خواب و بیماری های جسمی سؤال می کند. این ارزیابی کمک می کند افسردگی مرتبط با ترک از بیماری هایی مانند افسردگی مستقل، اختلال دوقطبی، مشکلات تیروئید یا کم خونی جدا شود. بدون تشخیص درست، ممکن است درمان انتخاب شده برای فرد مناسب نباشد.

• درمان هم زمان افسردگی و اعتیاد

افسردگی و اختلال مصرف مواد باید در کنار یکدیگر درمان شوند. اگر فقط افسردگی درمان شود اما میل به مصرف، علائم ترک و خطر بازگشت به مواد نادیده گرفته شوند، احتمال ادامه پیدا کردن مشکل بیشتر می شود. برنامه درمان ممکن است شامل کنترل علائم ترک، کاهش میل به مصرف، پیشگیری از عود، بررسی منظم وضعیت خلق و درمان افسردگی باشد. هماهنگی میان این بخش ها کمک می کند فرد بتواند روند ترک را ادامه دهد و در زمان حال بد دوباره به مصرف مواد پناه نبرد.

• روان درمانی

روان درمانی به فرد کمک می کند افکار ناامیدکننده، احساس گناه و موقعیت هایی را که باعث میل به مصرف می شوند، بهتر بشناسد. همچنین فرد یاد می گیرد چگونه بدون مصرف مواد با فشارهای روانی، اضطراب و احساسات منفی کنار بیاید. بسته به شرایط فرد، ممکن است از درمان شناختی رفتاری، جلسات انگیزشی یا مشاوره خانواده استفاده شود. حضور خانواده در بعضی موارد می تواند به کاهش تنش ها و ادامه منظم درمان کمک کند.

• داروهای ضدافسردگی

در بعضی افراد، پزشک پس از بررسی شرایط ممکن است داروی ضدافسردگی تجویز کند. انتخاب دارو به شدت علائم، نوع ماده مصرفی، داروهای هم زمان، سابقه تشنج و احتمال وجود اختلال دوقطبی بستگی دارد.
مصرف خودسرانه داروهای ضدافسردگی، خواب آور یا آرام بخش توصیه نمی شود. بعضی داروها ممکن است با درمان ترک تداخل داشته باشند، برای فرد مناسب نباشند یا خطر وابستگی ایجاد کنند. دارو باید با نظر پزشک شروع، تنظیم و در صورت نیاز قطع شود.

• تغییر سبک زندگی در کنار درمان

خواب منظم، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی سبک، قرار گرفتن در معرض نور روز و داشتن برنامه روزانه می توانند به بهتر شدن خلق و انرژی کمک کنند. ارتباط با اعضای خانواده و دوری از محیط ها و افرادی که احتمال مصرف دوباره را افزایش می دهند نیز اهمیت دارد. این اقدامات مکمل درمان هستند و در افسردگی متوسط یا شدید جای مراجعه به پزشک، روان درمانی یا دارودرمانی را نمی گیرند. بهتر است فرد در طول درمان با پزشک در ارتباط باشد و هر تغییر در خلق، خواب، اشتها، میل به مصرف یا افکار منفی را به او اطلاع دهد.

چه زمانی برای افسردگی بعد از ترک باید به پزشک مراجعه کرد؟

برای مراجعه لازم نیست منتظر بمانید تا افسردگی کاملاً شدید شود. کاهش مداوم انگیزه، اختلال در کارهای روزانه، ناتوانی در لذت بردن، انزوای اجتماعی یا فکر بازگشت به مصرف برای فرار از حال بد، دلایل کافی برای گفت وگو با پزشک هستند.

• فکر کردن به خودکشی یا آسیب زدن به خود
• داشتن برنامه یا تصمیم مشخص برای خودکشی
• توهم، گیجی شدید یا رفتار غیرقابل کنترل
• ناتوانی در خوردن، نوشیدن یا مراقبت از خود
• بازگشت به مصرف سنگین پس از یک دوره پرهیز
• مصرف الکل، مواد یا دارو برای فرار از حال بد

ترک بعضی مواد و افسردگی مرتبط با آن ها می تواند با خطر خودکشی یا مصرف بیش ازحد پس از عود همراه باشد پس در ارتباط بودن با پزشک برای ترک اعتیاد بسیار واجب است.

اشتباهات رایج در برخورد با افسردگی پس از ترک

برخورد نادرست با افسردگی بعد از ترک می تواند روند بهبودی را سخت تر کند و احتمال بازگشت به مصرف را بالا ببرد. اشتباهات رایج عبارت اند از:

• طبیعی دانستن همه علائم: غم و بی انگیزگی شدید یا طولانی را نباید فقط بخشی از ترک دانست.
• منتظر ماندن برای بهبود خودبه خودی: اگر علائم کمتر نمی شوند یا زندگی روزمره را مختل کرده اند، ارزیابی پزشکی لازم است.
• مصرف دوباره ماده برای بهتر شدن حال: این کار ممکن است موقتاً حال فرد را تغییر دهد، اما چرخه وابستگی را دوباره فعال می کند.
• مصرف خودسرانه دارو: داروهای ضدافسردگی، خواب آور یا آرام بخش باید فقط با نظر پزشک مصرف شوند.
• قطع زودهنگام درمان: بهتر شدن نسبی علائم به معنای پایان درمان نیست و قطع خودسرانه جلسات یا دارو می تواند مشکل را برگرداند.
• سرزنش فرد: افسردگی نشانه ضعف اراده نیست و سرزنش می تواند فرد را منزوی تر و ادامه درمان را دشوارتر کند.
• پنهان کردن علائم از پزشک: تغییرات خلق، افکار منفی، اختلال خواب و میل به مصرف دوباره باید با پزشک در میان گذاشته شوند

جمع بندی

افسردگی بعد از ترک اعتیاد می تواند بخشی از دوره سازگاری بدن و مغز با قطع مصرف باشد، اما همیشه موقتی و بی خطر نیست. شدت علائم، مدت ادامه آن ها و تأثیری که بر زندگی روزمره و ادامه روند ترک می گذارند، اهمیت زیادی دارد. درمان افسردگی باید هم زمان با درمان اعتیاد انجام شود و ممکن است شامل ارزیابی پزشکی، روان درمانی، دارودرمانی و حمایت خانواده باشد. شروع ترک زیر نظر پزشک کمک می کند تغییرات خلقی زودتر شناسایی شوند و فرد به دلیل حال بد، درمان را رها نکند یا دوباره به مصرف برنگردد. اگر علائم شدید، ماندگار یا همراه با افکار آسیب به خود هستند، مراجعه به پزشک نباید به تعویق بیفتد.

سوالات متداول افسردگی بعد از ترک اعتیاد

آیا افسردگی بعد از ترک اعتیاد طبیعی است؟

افت خلق و بی انگیزگی ممکن است در دوره ترک دیده شود، اما هر نوع افسردگی را نباید طبیعی دانست. اگر علائم شدید باشند، ادامه پیدا کنند یا انجام کارهای روزمره را مختل کنند، لازم است وضعیت فرد توسط پزشک بررسی شود.

مدت زمان افسردگی بعد از ترک اعتیاد چقدر است؟

مدت افسردگی در همه افراد یکسان نیست. در برخی افراد علائم طی چند روز یا چند هفته کمتر می شوند و در بعضی دیگر ممکن است مدت بیشتری ادامه داشته باشند. نوع ماده، مدت مصرف، شرایط جسمی و سابقه افسردگی بر زمان بهبود اثر می گذارند.

افسردگی بعد از ترک اعتیاد درمان دارد؟

بله، افسردگی بعد از ترک قابل درمان است. درمان ممکن است شامل روان درمانی، دارودرمانی با نظر پزشک، اصلاح خواب و سبک زندگی و ادامه هم زمان درمان اعتیاد باشد. انتخاب روش درمان به علت و شدت علائم بستگی دارد.

برای افسردگی بعد از ترک به چه پزشکی مراجعه کنیم؟

بهتر است به روان پزشک یا پزشکی مراجعه شود که در درمان اعتیاد تجربه دارد. پزشک می تواند مشخص کند علائم به دوره ترک مربوط هستند یا افسردگی جداگانه ای وجود دارد و بر اساس آن، درمان مناسب را شروع کند.