برای جلوگیری از ام اس چی بخوریم؟

ترس از ابتلا به ام اس (MS) برای بسیاری از افراد واقعی است؛ به ویژه کسانی که سابقه خانوادگی دارند، علائم عصبی گذرا را تجربه کرده‌اند یا در اطراف خود با این بیماری مواجه بوده‌اند. ام اس یک بیماری خودایمنی است که سیستم عصبی مرکزی را درگیر می‌کند و فعال شدن آن فقط به ژنتیک محدود نمی‌شود؛ بلکه عوامل محیطی و سبک زندگی هم در این مسیر نقش دارند.

در این مقاله بررسی می‌کنیم کدام مواد غذایی بیشترین شواهد علمی را در کاهش خطر ام اس دارند، کدام خوراکی‌ها می‌توانند مسیرهای التهابی را فعال‌تر کنند و چه زمانی لازم است فراتر از اصلاح تغذیه، نگاه تخصصی‌تری به وضعیت بدن داشته باشید.

آیا تغذیه واقعاً در پیشگیری از ام اس نقش دارد؟

ام اس یک بیماری خودایمنی با زمینه ژنتیکی است، اما فعال شدن آن تحت تأثیر عوامل محیطی قرار می‌گیرد. مطالعات نشان می‌دهند که التهاب مزمن، کمبود برخی ریزمغذی ها و اختلال در سیستم ایمنی می توانند در فعال شدن بیماری نقش داشته باشند. تغذیه مستقیماً ژن ها را تغییر نمی دهد، اما می‌تواند محیط بدن را به نفع یا به ضرر سیستم عصبی تغییر دهد.

آنچه علم امروز به‌روشنی نشان می‌دهد این است که هیچ رژیم غذایی‌ای نمی‌تواند به‌طور قطعی از ام اس پیشگیری کند؛ اما تغذیه می‌تواند با کاهش التهاب، حمایت از سیستم عصبی و متعادل‌سازی پاسخ ایمنی، ریسک ابتلا را تا حد قابل توجهی تحت تأثیر قرار دهد. اگر به دنبال تنظیم یک رژیم هدفمند برای پیشگیری یا حمایت از عملکرد عصبی هستید، مشاوره آنلاین با متخصص تغذیه گام درستی است.

5 مواد غذایی برای جلوگیری از ام اس

در ادامه، گروه های غذایی ای را می خوانید که بیشترین شواهد علمی را در حمایت از سلامت مغز، تنظیم سیستم ایمنی و کاهش التهاب مزمن دارند. نکته کلیدی این است که اثر این مواد غذایی تدریجی و وابسته به الگوی مصرف بلندمدت است؛ یعنی مصرف مقطعی یا مقادیر کم، انتظار محافظت واقعی ایجاد نمی کند. هدف، ساختن محیطی در بدن است که احتمال واکنش های خودایمنی کمتر شود.

پزشکان آنلاین پیشنهادی متخصص تغذیه

الهه دهقانی

متخصص تغذیه

4.0+3 سال سابقه

دریافت ویزیت

بهاره هندیجانی

متخصص تغذیه

5.0+15 سال سابقه

دریافت ویزیت

خانم محدثه معینی

متخصص تغذیه

4.5+2 سال سابقه

دریافت ویزیت

۱. غذاهای سرشار از ویتامین D

کمبود ویتامین D یکی از پایدارترین یافته ها در مطالعات مرتبط با ریسک ام اس است. این ویتامین به تنظیم پاسخ ایمنی کمک می کند و مانع از فعال شدن بیش ازحد سلول های ایمنی می شود؛ فرآیندی که در بیماری های خودایمنی اهمیت حیاتی دارد.

• ماهی های چرب مثل سالمون، ساردین و تن
• زرده تخم مرغ
• لبنیات غنی شده
• نور آفتاب (عامل کلیدی و اغلب نادیده گرفته شده)

در عمل، بسیاری از افراد با رژیم غذایی به سطح مناسب نمی رسند؛ به همین دلیل اندازه گیری سطح ویتامین D قبل از تصمیم درباره مکمل، ضروری است.

۲. اسیدهای چرب امگا ۳

امگا ۳ یکی از معدود چربی هایی است که به طور مستقیم اثر ضدالتهابی دارد. از آن جا که ام اس با التهاب و آسیب به غلاف های عصبی همراه است، امگا ۳ می‌تواند به کاهش شدت این فرآیندها کمک کند.

• ماهی های چرب
• گردو
• بذر کتان و چیا
• روغن زیتون بکر

مصرف منظم این منابع با کاهش مارکرهای التهابی و حمایت از سلامت عروق و اعصاب مرتبط دانسته شده است، هرچند جایگزین درمان یا پایش پزشکی نیست.

بیشتر بخوانید: بیماران ام اس چه غذایی بخورند؟

۳. میوه ها و سبزی های رنگی (آنتی اکسیدان ها)

التهاب مزمن معمولاً با افزایش استرس اکسیداتیو همراه است. آنتی اکسیدان ها به خنثی سازی این آسیب ها کمک می کنند و از سلول های عصبی محافظت نسبی به عمل می آورند.

• سبزی های برگ سبز مثل اسفناج و کلم بروکلی
• میوه های قرمز و بنفش مانند توت ها و انار
• سبزی های نارنجی و زرد مثل هویج و کدو

هرچه تنوع رنگ در رژیم غذایی بیشتر باشد، پوشش آنتی اکسیدانی کامل تر خواهد بود.

۴. پروتئین های باکیفیت و کم التهاب

پروتئین برای ترمیم بافت ها، تولید ناقل های عصبی و عملکرد صحیح سیستم ایمنی ضروری است. اما منبع پروتئین اهمیت دارد؛ زیرا برخی منابع می توانند التهاب را تشدید کنند.

• ماهی
• حبوبات
• تخم مرغ
• گوشت سفید

مصرف متعادل، همراه با سبزیجات و بدون افراط، بهترین رویکرد است.

۵. غذاهای حاوی منیزیم و ویتامین های گروه B

منیزیم و ویتامین های گروه B، به ویژه B12، در انتقال پیام های عصبی نقش کلیدی دارند. کمبود آن ها می‌تواند علائمی مثل گزگز، بی حسی، ضعف یا خستگی عصبی ایجاد کند؛ علائمی که گاهی باعث نگرانی از بیماری‌های عصبی می‌شود.

• غلات کامل
• مغزها و دانه ها
• حبوبات
• سبزی های سبز تیره

در صورت وجود علائم عصبی یا خستگی غیرعادی، بررسی آزمایشگاهی B12 اهمیت بالایی دارد.

کدام خوراکی ها می توانند ریسک ابتلا به MS را افزایش دهند؟

همان قدر که انتخاب غذاهای مفید اهمیت دارد، پرهیز از خوراکی هایی که التهاب مزمن، اختلال عملکرد سیستم ایمنی و آسیب غیرمستقیم عصبی ایجاد می کنند نیز حیاتی است. این دسته از غذاها معمولاً اثر کوتاه مدت و واضح ندارند، اما در بلندمدت می توانند محیط بدن را به سمت پاسخ های التهابی و خودایمنی سوق دهند.

• غذاهای فوق فرآوری شده
  مانند فست فودها، سوسیس و کالباس، چیپس، کیک ها و تنقلات صنعتی. این مواد سرشار از افزودنی ها، امولسیفایرها و نگه دارنده هایی هستند که می توانند تعادل سیستم ایمنی و میکروبیوم روده را بر هم بزنند؛ عاملی که به طور غیرمستقیم با بیماری های خودایمنی مرتبط است.
• مواد غذایی برای جلوگیری از ام اس
  این چربی ها با افزایش التهاب سیستمیک، آسیب به دیواره عروق و اختلال در متابولیسم چربی ها، محیط نامناسبی برای سلامت مغز و اعصاب ایجاد می‌کنند.
• قندهای ساده و نوشیدنی های شیرین
  مصرف مداوم قند بالا باعث نوسانات شدید قند خون و افزایش مارکرهای التهابی می‌شود. این وضعیت می‌تواند پاسخ‌های ایمنی را از حالت تعادل خارج کند و زمینه التهاب مزمن را تقویت کند.
• مصرف بیش ازحد نمک
  شواهدی وجود دارد که مصرف زیاد نمک می‌تواند فعالیت برخی سلول های ایمنی التهابی را افزایش دهد و مسیرهای خودایمنی را فعال تر کند؛ موضوعی که در افراد مستعد اهمیت بیشتری دارد.

هدف، حذف کامل این خوراکی ها نیست؛ بلکه کاهش مصرف منظم و بلندمدت آن ها است تا فشار التهابی از روی سیستم عصبی و ایمنی برداشته شود.

ارزان ترین ماده برای کاهش ریسک ام اس کدام است؟

وقتی از ارزان ترین ماده برای جلوگیری از ام اس صحبت می‌شود، منظور یک قرص یا غذای خاص و جادویی نیست. بر اساس شواهد علمی، دریافت کافی و پایدار ویتامین D از نور آفتاب و منابع غذایی ساده یکی از کم هزینه ترین و در عین حال مؤثرترین عوامل قابل اصلاح در کاهش ریسک ام اس محسوب می‌شود.
برخلاف بسیاری از مکمل ها یا رژیم های پرهزینه، نور آفتاب منظم و کنترل شده (مثلاً ۱۵ تا ۲۰ دقیقه در روز برای صورت و دست ها، بسته به فصل و رنگ پوست) تقریباً بدون هزینه است و نقش مستقیمی در تنظیم سیستم ایمنی دارد. در کنار آن، استفاده از منابع غذایی در دسترس مثل تخم مرغ، لبنیات غنی شده و ماهی های معمولی می تواند به حفظ سطح مناسب ویتامین D کمک کند.

آیا مکمل ها برای پیشگیری از ام اس لازم اند یا تغذیه کافی است؟

در بسیاری از موارد، اولین واکنش افراد به نگرانی درباره ام اس، مصرف خودسرانه مکمل هایی مثل ویتامین D یا امگا ۳ است. درحالی که شواهد علمی نشان می دهد مصرف این مکمل ها بدون بررسی سطح بدن نه تنها تضمین کننده اثر محافظتی نیست، بلکه در برخی شرایط می تواند بی اثر یا حتی مضر باشد. به همین دلیل، تصمیم درباره مصرف مکمل باید بر اساس آزمایش های خون و نظر پزشک گرفته شود تا مشخص شود آیا واقعاً کمبودی وجود دارد یا خیر.

نکته مهم این است که حتی تغذیه سالم و اصولی هم همیشه برای همه افراد کافی نیست. اگر فردی سابقه خانوادگی ام اس دارد، علائم عصبی گذرا مثل گزگز، بی حسی یا تاری دید را تجربه کرده یا دچار خستگی شدید و غیرقابل توضیح است، تکیه صرف بر اصلاح رژیم غذایی منطقی نیست. در این شرایط، بررسی تخصصی کمک می کند وضعیت سیستم ایمنی و عصبی به درستی ارزیابی شود و از تأخیر در تشخیص یا مداخله جلوگیری شود.

جمع بندی

در این مقاله به بررسی نقش تغذیه در کاهش ریسک ام‌اس پرداخته شد. تغذیه سالم، به‌ویژه مصرف ویتامین D، اسیدهای چرب امگا ۳، میوه‌ها و سبزیجات رنگی و پروتئین‌های باکیفیت، می‌تواند با کاهش التهاب و تقویت سیستم ایمنی، ریسک ام‌اس را کاهش دهد. همچنین، پرهیز از مواد غذایی مضر مانند غذاهای فوق‌فرآوری‌شده، چربی‌های ترانس و قندهای ساده نیز مهم است. بااین‌حال، هیچ رژیمی به‌تنهایی نمی‌تواند پیشگیری قطعی از ام‌اس کند. بنابراین، مشاوره پزشکی و پیگیری درمان‌های تخصصی برای افرادی که نگرانی از ام‌اس دارند، از اهمیت بالایی برخوردار است.

کپی لینک مقاله لینک کپی شد