حمله قلبی؛ علت، علائم و راه های درمان حمله قلبی

حمله قلبی از آن دسته مشکلاتی است که ممکن است با یک درد واضح در قفسه سینه شروع شود یا با نشانه هایی کمتر شناخته شده خودش را نشان دهد. به همین دلیل، تشخیص آن از روی یک علامت به تنهایی همیشه ممکن نیست. شناخت نشانه های هشدار، دانستن اقدام درست در لحظه بروز علائم و آگاهی از عوامل خطر می‌تواند در تصمیم گیری سریع نقش مهمی داشته باشد. در ادامه، حمله قلبی را از علت و علائم تا روش تشخیص، درمان و پیشگیری بررسی می‌کنیم.

حمله قلبی چیست و چگونه رخ می‌دهد؟

حمله قلبی یا سکته قلبی (Myocardial Infarction) زمانی اتفاق می‌افتد که جریان خون به بخشی از عضله قلب به شدت کاهش پیدا کند یا متوقف شود. در نتیجه، اکسیژن کافی به سلول های قلب نمی‌رسد و اگر انسداد برطرف نشود، بخشی از عضله قلب آسیب می‌بیند.

شایع ترین علت، بیماری عروق کرونر است. در این بیماری، پلاک های حاوی چربی و کلسترول در دیواره رگ ها تشکیل می‌شوند. گاهی پلاک پاره شده و روی آن لخته خون شکل می‌گیرد؛ این لخته می‌تواند مسیر خون رسانی به عضله قلب را مسدود کند. البته همه حملات قلبی ناشی از یک گرفتگی معمولی نیستند و اسپاسم عروق کرونر یا پارگی خودبه خودی عروق نیز می‌تواند در برخی افراد باعث حمله قلبی شود.

حمله قلبی خفیف یا خاموش

اصطلاح حمله قلبی خفیف به این معنی نیست که وضعیت بی خطر است. ممکن است فرد به جای درد شدید، احساس فشار یا ناراحتی خفیف در قفسه سینه، خستگی، تهوع یا تنگی نفس داشته باشد. شدت علائم به تنهایی میزان آسیب قلب را مشخص نمی کند.

در حمله قلبی خاموش، علائم ممکن است بسیار خفیف باشند یا اصلاً علامت مشخصی وجود نداشته باشد. این نوع حمله در افراد مسن و مبتلایان به دیابت شایع تر است. تشخیص آن نیز با بررسی های پزشکی انجام می‌شود، نه صرفاً بر اساس میزان درد.

American Heart Association

“Time is muscle: The more rapidly you can restore blood flow, the less the damage to the heart muscle.”

«زمان، عضله است؛ هرچه سریع تر جریان خون را به قلب بازگردانید، آسیب واردشده به عضله قلب کمتر خواهد بود.»

علائم حمله قلبی چیست؟

حمله قلبی الزاماً به شکل یک درد شدید و ناگهانی نیست. در زنان، سالمندان و افراد مبتلا به دیابت ممکن است علائم کمتر اختصاصی باشند؛ برای مثال تهوع، خستگی، تنگی نفس یا درد کوتاه مدت در گردن و پشت می‌تواند از نشانه ها باشد. علائم حمله قلبی می‌توانند ناگهانی یا تدریجی شروع شوند. شدت آنها نیز در افراد مختلف یکسان نیست و بعضی افراد ممکن است علائم نسبتاً خفیفی داشته باشند.

شایع ترین نشانه ها عبارت اند از:

• فشار، سنگینی، فشردگی یا درد در مرکز یا سمت چپ قفسه سینه
• انتشار درد یا ناراحتی به یک یا هر دو دست، شانه، پشت، گردن یا فک
• تنگی نفس
• تعریق سرد
• تهوع یا استفراغ
• سرگیجه یا احساس سبکی سر
• ضعف و خستگی غیرعادی
• تپش قلب یا ضربان نامنظم

هنگام حمله قلبی چه کنیم؟

اگر علائمی دارید که احتمال حمله قلبی را مطرح می‌کنند، منتظر نمانید تا درد خودبه خود برطرف شود. هیچ خوراکی، دمنوش یا درمان خانگی نمی تواند جایگزین درمان اورژانسی حمله قلبی شود.

اقدامات اصلی عبارت اند از:

1. فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
2. فعالیت را متوقف کنید و در وضعیت راحت بنشینید یا استراحت کنید.
3. خودتان رانندگی نکنید؛ انتقال با آمبولانس امکان شروع اقدامات پزشکی در مسیر را فراهم می‌کند.
4. اگر نیتروگلیسیرین برای خودتان تجویز شده، آن را طبق دستور پزشک مصرف کنید.
5. آسپرین را خودسرانه مصرف نکنید؛ در صورت مناسب بودن شرایط، اپراتور اورژانس یا پزشک ممکن است مصرف آن را توصیه کند.
6. اگر فرد بیهوش شده و تنفس طبیعی ندارد، باید احیای قلبی ریوی را آغاز کرد و از راهنمایی اورژانس پیروی کرد.

در چنین شرایطی، دکتر برای حمله قلبی باید در سریع ترین زمان ممکن و در قالب خدمات اورژانسی در دسترس باشد؛ پس ابتدا با اورژانس تماس بگیرید و اقدامات لازم را تا رسیدن کمک انجام دهید.

علت حمله قلبی چیست؟

مهم ترین عامل زمینه ای حمله قلبی، بیماری عروق کرونر است؛ اما عوامل متعددی می‌توانند احتمال ایجاد آن را افزایش دهند. مهم ترین عوامل خطر شامل موارد زیر هستند:

• فشار خون بالا
• کلسترول و LDL بالا
• سیگار و مصرف دخانیات
• دیابت
• اضافه وزن و چاقی
• کم تحرکی
• تغذیه نامناسب
• افزایش سن
• سابقه خانوادگی بیماری قلبی

علاوه بر این عوامل، بعضی شرایط مانند اسپاسم عروق کرونر یا پارگی خودبه خودی عروق نیز می‌توانند بدون الگوی معمول گرفتگی عروق باعث حمله قلبی شوند.

رابطه استرس با حمله قلبی

استرس شدید می‌تواند روی سیستم قلبی عروقی اثر بگذارد و در بعضی افراد به عنوان یکی از عوامل محرک مطرح باشد؛ اما هر حمله قلبی را نمی توان به استرس نسبت داد. اگر پس از یک موقعیت پراسترس، درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع یا انتشار درد به دست و فک ایجاد شود، نباید آن را صرفاً «حمله عصبی» در نظر گرفت.

حمله قلبی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشک برای تشخیص حمله قلبی، علائم و سابقه پزشکی را در کنار نتایج آزمایش ها بررسی می‌کند. مهم ترین بررسی ها عبارت اند از:

روش تشخیص	کاربرد
نوار قلب (ECG)	بررسی فعالیت الکتریکی قلب و شناسایی تغییرات مرتبط با حمله قلبی
آزمایش تروپونین	بررسی آسیب عضله قلب از طریق اندازه گیری پروتئین های آزادشده در خون
اکوکاردیوگرافی	بررسی حرکت و عملکرد عضله قلب
آنژیوگرافی	بررسی محل و شدت انسداد عروق کرونر
تصویربرداری های تکمیلی	بررسی وضعیت قلب و علل احتمالی بر اساس شرایط بیمار

نوار قلب معمولاً از نخستین آزمایش ها در ارزیابی بیمار مشکوک به حمله قلبی است، اما برای همه موارد به تنهایی کافی نیست و ممکن است آزمایش تروپونین یا بررسی های دیگر نیز لازم باشد.

حمله قلبی چقدر طول می‌کشد؟

مدت حمله قلبی عدد ثابتی ندارد. علائم ممکن است برای مدتی ادامه داشته باشند، شدت آنها تغییر کند یا حتی برای مدتی فروکش کنند و دوباره برگردند. به همین دلیل، نباید بر اساس مدت درد تصمیم گرفت که حمله قلبی وجود ندارد. علائم ممکن است از چند دقیقه شروع شوند و ادامه پیدا کنند و در بعضی افراد نیز پیش از حمله، نشانه های هشدار طی ساعت ها یا حتی روزها ظاهر شوند.

اگر درد یا فشار جدید و توضیح ناپذیر قفسه سینه ایجاد شده است، منتظر نمانید تا مشخص شود چند دقیقه طول می‌کشد.

آیا حمله قلبی باعث مرگ می‌شود؟

بله، حمله قلبی می‌تواند منجر به مرگ شود، اما نتیجه برای همه بیماران یکسان نیست. میزان آسیب، محل و شدت انسداد، بیماری های زمینه ای و مهم تر از همه سرعت دریافت درمان در پیامد بیماری نقش دارند. بنابراین در مواجهه با علائم مشکوک، هدف نباید تشخیص خانگی شدت حمله باشد؛ هدف، دریافت سریع مراقبت اورژانسی است.

تفاوت حمله قلبی با ایست قلبی، آنژین و حمله عصبی

این چهار اصطلاح به یک وضعیت اشاره نمی کنند و تفاوت آنها اهمیت زیادی دارد:

وضعیت	توضیح
حمله قلبی	اختلال در جریان خون عضله قلب که می‌تواند باعث آسیب بافت قلب شود
ایست قلبی	توقف ناگهانی عملکرد مؤثر قلب و پمپاژ خون؛ فرد معمولاً هوشیاری و تنفس طبیعی را از دست می‌دهد
آنژین	درد یا ناراحتی ناشی از کاهش جریان خون به عضله قلب که الزاماً به معنی آسیب عضله قلب نیست
حمله عصبی یا پانیک	مجموعه ای از علائم مرتبط با اضطراب شدید که می‌تواند با درد قفسه سینه، تپش قلب و تنگی نفس همراه شود

حمله قلبی و ایست قلبی متفاوت اند، اما یک حمله قلبی می‌تواند در برخی شرایط به ایست قلبی منجر شود. در بسیاری از حملات قلبی، باز کردن سریع رگ مسدودشده با آنژیوپلاستی و استنت یکی از روش های اصلی درمان است. انتخاب دارو یا روش درمانی باید بر اساس تشخیص پزشک انجام شود و نمی توان یک دارو را برای همه بیماران به عنوان «بهترین داروی حمله قلبی» معرفی کرد. همچنین تشخیص حمله قلبی از حمله پانیک صرفاً با توجه به احساس فرد همیشه امکان پذیر نیست.

درمان حمله قلبی چیست؟

درمان با هدف بازگرداندن جریان خون به عضله قلب و محدود کردن آسیب انجام می‌شود. انتخاب روش به نوع حمله قلبی، محل انسداد و وضعیت بیمار بستگی دارد. ممکن است از این روش ها استفاده شود:

• داروهای ضدپلاکت و ضدانعقاد
• داروهای ضدلخته در شرایط مشخص
• نیتروگلیسیرین و داروهای مناسب برای کنترل علائم
• آنژیوپلاستی و گذاشتن استنت
• جراحی بای پس عروق کرونر در برخی بیماران

چگونه از حمله قلبی جلوگیری کنیم؟

همه حملات قلبی قابل پیشگیری نیستند، اما کنترل عوامل خطر می‌تواند احتمال بروز بیماری عروق کرونر و حمله قلبی را کاهش دهد. مهم ترین اقدامات عبارت اند از:

• ترک سیگار و سایر محصولات دخانی
• کنترل فشار خون
• بررسی و کنترل کلسترول
• کنترل دیابت
• حفظ وزن مناسب
• فعالیت بدنی منظم متناسب با شرایط فرد
• داشتن رژیم غذایی متعادل
• پیگیری بیماری های قلبی و عروقی
• توجه به سابقه خانوادگی و سایر عوامل خطر

پیشگیری از حمله قلبی به یک اقدام فوری یا یک تغییر کوتاه مدت محدود نمی شود؛ کنترل مداوم عوامل خطر در طول زمان اهمیت دارد.

مراجعه به متخصص برای حمله قلبی

برای ارزیابی عوامل خطر، بیماری عروق کرونر و پیگیری وضعیت قلب، متخصص قلب و عروق پزشک اصلی است. برای انتخاب پزشک مناسب می‌توانید دکتر قلب و عروق را بر اساس تخصص و خدمات مورد نیاز بررسی کرده و برای مشاوره یا نوبت اقدام کنید. اما اگر منظور، فردی است که همین حالا علائم مشکوک به حمله قلبی دارد، نباید منتظر نوبت پزشک بماند. درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع یا انتشار درد به دست، فک، گردن یا پشت می‌تواند نیازمند اقدام اورژانسی باشد و در این شرایط باید فوراً با اورژانس تماس گرفت.

جمع بندی

حمله قلبی در نتیجه اختلال جدی در خون رسانی عضله قلب ایجاد می‌شود و می‌تواند از علائم واضح تا نشانه های خفیف یا خاموش داشته باشد. مهم ترین نکته این است که شدت درد معیار مطمئنی برای تشخیص خطر نیست. اگر علائم مشکوک ایجاد شد، تماس فوری با اورژانس و شروع سریع ارزیابی و درمان، مهم تر از تلاش برای تشخیص علت در خانه است.

سوالات متداول

آیا حمله قلبی همیشه با درد شدید قفسه سینه همراه است؟

خیر. بعضی حملات با علائم خفیف یا غیرمعمول و حتی بدون درد واضح قفسه سینه رخ می‌دهند.

آیا حمله قلبی در جوانان هم اتفاق می‌افتد؟

بله. اگرچه شیوع آن در سنین پایین کمتر است، اما عواملی مانند سیگار، چربی خون، فشار خون، دیابت، سابقه خانوادگی و برخی بیماری های عروقی می‌توانند خطر را افزایش دهند.

آیا حمله قلبی در خواب اتفاق می‌افتد؟

بله. حمله قلبی می‌تواند در خواب نیز رخ دهد و فرد ممکن است پس از بیدار شدن متوجه علائمی مانند درد قفسه سینه یا تنگی نفس شود.

آیا حمله قلبی خوب می‌شود؟

درمان سریع می‌تواند جریان خون را بازگرداند و میزان آسیب عضله قلب را محدود کند. میزان بهبودی به شدت آسیب و شرایط فرد بستگی دارد.

برای جلوگیری از حمله قلبی چه کنیم؟

کنترل فشار خون، کلسترول و دیابت، ترک سیگار، فعالیت بدنی، تغذیه مناسب، حفظ وزن سالم و پیگیری عوامل خطر از اقدامات مهم پیشگیرانه هستند.

اگر شک داشته باشیم حمله قلبی است یا حمله عصبی چه کنیم؟

نباید برای تشخیص در خانه صبر کرد. چون برخی علائم حمله پانیک و حمله قلبی شبیه یکدیگرند، در صورت علائم جدید یا مشکوک، به ویژه درد یا فشار قفسه سینه و تنگی نفس، باید فوراً از خدمات اورژانسی کمک گرفت.