اسهال بعد از ترک تریاک چند روز طول میکشد؟ (درمان و علل)

اسهال بعد از ترک تریاک فقط یک ناراحتی گوارشی ساده نیست؛ اگر شدید یا مداوم شود، می تواند ضعف، سرگیجه و بی حالی روزهای ترک را بیشتر کند و حتی تحمل ادامه مسیر را برای فرد سخت تر کند. از طرفی هر اسهالی که بعد از قطع تریاک شروع می شود، الزاماً به معنی «علامت طبیعی ترک» نیست.
سؤال مهم این است که چه زمانی می توان این وضعیت را بخشی از واکنش بدن به قطع تریاک دانست و چه زمانی باید به کم آبی، عفونت گوارشی یا علت دیگری فکر کرد. در ادامه، علت اسهال بعد از ترک تریاک، مدت احتمالی آن و راه های درست کنترل این مشکل را بررسی می کنیم.

علت اسهال بعد از ترک تریاک چیست؟

تریاک فقط روی مغز اثر نمی گذارد؛ دستگاه گوارش نیز تحت تأثیر مواد افیونی قرار می گیرد. هنگام مصرف، تحریک گیرنده های اپیوئیدی در روده باعث کاهش حرکات روده و کندتر شدن عبور محتویات گوارشی می شود. به همین دلیل، یبوست در مصرف مداوم مواد افیونی اتفاق شایعی است.
با قطع مصرف، این اثر مهاری ناگهان کمتر می شود. در دوره ترک، سیستم عصبی خودکار نیز فعال تر می شود و روده ممکن است برای مدتی حرکات و ترشحات بیشتری داشته باشد. نتیجه این تغییر می تواند دل پیچه، صدای بیشتر شکم، احساس فوریت برای دفع و اسهال باشد.
بنابراین اسهال بعد از ترک، در بسیاری از افراد بخشی از تغییرات فیزیولوژیک بدن در دوره سازگاری با نبود تریاک است؛ نه اینکه خود روده لزوماً دچار بیماری تازه ای شده باشد.

به نقل از WHO

Symptoms include nausea and vomiting, anxiety, insomnia… muscle cramps… diarrhoea.

ترجمه: علائم ترک می تواند شامل تهوع و استفراغ، اضطراب، بی خوابی، گرفتگی عضلات و اسهال باشد.

اسهال بعد از ترک تریاک چند روز طول می کشد؟

برای خودِ اسهال نمی توان یک عدد مشخص مانند «سه روز» یا «هفت روز» تعیین کرد. شدت و مدت آن به الگوی مصرف، میزان وابستگی جسمی، وضعیت دستگاه گوارش و شدت سایر علائم ترک تریاک بستگی دارد.
در بسیاری از افراد، علائم گوارشی در همان روزهایی ظاهر می شوند که ترک جسمی شدت بیشتری دارد و با آرام تر شدن فاز حاد، اسهال نیز رو به کاهش می رود.
در منابع بالینی، کل دوره حاد ترک بعضی اپیوئیدهای کوتاه اثر حدود ۷ تا ۱۰ روز ذکر شده است؛ اما این عدد مربوط به مجموعه علائم ترک است، نه مدت قطعی اسهال.
پس اگر مثلاً در روز سوم یا چهارم هنوز اسهال وجود دارد، الزاماً غیرطبیعی نیست. در مقابل، اگر اسهال برخلاف سایر علائم بهتر نمی شود، شدت آن رو به افزایش است یا بیش از دو روز به شکل قابل توجه ادامه دارد، بهتر است علت آن جداگانه بررسی شود.

چه عواملی اسهال ترک را شدیدتر می کنند؟

شدت علائم گوارشی در همه افراد یکسان نیست. بعضی افراد فقط چند نوبت دفع شل دارند، در حالی که فرد دیگری ممکن است با اسهال مکرر و دل پیچه شدید روبه رو شود.
عواملی که می توانند وضعیت را سخت تر کنند عبارت اند از:

• مصرف طولانی یا مقدار بالاتر تریاک
• قطع ناگهانی در فرد دارای وابستگی جسمی
• استفراغ و تعریق همزمان
• مصرف زیاد قهوه و نوشیدنی های محرک
• خوردن غذاهای چرب یا بسیار تند
• مصرف بعضی داروها
• سابقه بیماری های گوارشی
• عفونت یا مسمومیت غذایی همزمان

به همین دلیل، شدت اسهال به تنهایی معیار دقیقی برای تعیین شدت وابستگی به تریاک نیست.

درمان اسهال بعد از ترک تریاک

هدف اصلی این نیست که به هر قیمتی حرکت روده متوقف شود. اول باید مانع کم آبی شد و سپس در صورت نیاز، علت و شدت اسهال را بررسی کرد.

• آب و املاح از دست رفته را جبران کنید

اسهال باعث از دست رفتن فقط «آب» نمی شود؛ سدیم، پتاسیم و سایر الکترولیت ها نیز دفع می شوند. اگر فرد همزمان تعریق شدید یا استفراغ داشته باشد، این کمبود می تواند سریع تر ایجاد شود.
آب، مایعات مناسب و در صورت دفع مکرر، محلول خوراکی جبران آب و الکترولیت یا ORS می تواند کمک کننده باشد. اگر حالت تهوع وجود دارد، بهتر است مایعات در حجم کم اما دفعات بیشتر نوشیده شوند؛ نوشیدن حجم زیاد در یک نوبت ممکن است تهوع را بیشتر کند.

• غذای سبک بخورید، اما گرسنه نمانید

قطع کامل غذا معمولاً کمکی به درمان نمی کند و حتی می تواند ضعف ناشی از ترک را بیشتر کند. در روزهایی که دستگاه گوارش حساس تر است، غذاهای ساده و کم چرب معمولاً بهتر تحمل می شوند. برنج، سیب زمینی، نان، سوپ سبک یا موز می توانند برای بعضی افراد مناسب باشند. قرار نیست همه افراد فقط همین چند ماده غذایی را مصرف کنند؛ معیار اصلی، تحمل فرد و تشدید نشدن علائم بعد از خوردن غذا است.

• مصرف محرک های روده را کمتر کنید

در دوره اسهال بهتر است مصرف بعضی مواد محدود شود، به خصوص اگر بعد از خوردن آن ها دفع بیشتر می شود مثل قهوه و نوشیدنی های پرکافئین، غذاهای چرب و سرخ شده، غذاهای بسیار تند، نوشیدنی های بسیار شیرین، حجم زیاد شیر و لبنیات.

این محدودیت ها موقتی هستند و قرار نیست فرد برای مدت طولانی رژیم غذایی بسیار بسته ای داشته باشد.

برای اسهال ترک تریاک چه بخوریم؟

اگر بخواهیم موضوع را کاربردی تر جمع بندی کنیم، اولویت با غذایی است که هم انرژی بدن را تأمین کند و هم فشار زیادی به دستگاه گوارش وارد نکند.

شرایط	انتخاب مناسب‌تر
دفع مکرر	آب و محلول ORS
دل‌پیچه و بی‌اشتهایی	وعده‌های کوچک و سبک
ضعف و گرسنگی	برنج، نان، سیب‌زمینی یا سوپ سبک
تشدید اسهال بعد از غذای چرب	کاهش موقت غذاهای چرب و سرخ‌شده
تشدید علائم بعد از قهوه	کاهش مصرف کافئین

چه زمانی اسهال دیگر طبیعی نیست؟

اینکه اسهال همزمان با ترک شروع شده، دلیل نمی شود هر تغییری در دستگاه گوارش به ترک نسبت داده شود.
اگر اسهال همراه با تب بالا، خون در مدفوع، مدفوع سیاه، درد شدید شکم یا استفراغ مکرر باشد، احتمال علت دیگری مانند عفونت یا مشکل گوارشی باید در نظر گرفته شود.
ادامه پیدا کردن اسهال در حالی که سایر علائم ترک بهتر شده اند نیز نکته مهمی است. در چنین شرایطی بهتر است فقط منتظر «تمام شدن ترک» نماند و علت اسهال جداگانه بررسی شود.

برای اسهال بعد از ترک تریاک چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر اسهال خفیف است، مایعات قابل تحمل هستند و وضعیت به تدریج بهتر می شود، معمولاً می توان آن را با مراقبت حمایتی کنترل کرد.
اما بهتر است ارزیابی پزشکی انجام شود اگر:

• اسهال شدید یا بسیار مکرر است.
• بیش از دو روز ادامه پیدا کرده و روند بهبودی ندارد.
• خون یا سیاهی در مدفوع دیده می شود.
• تب بالا یا درد شدید شکم وجود دارد.
• استفراغ مانع نوشیدن مایعات شده است.
• کاهش ادرار، سرگیجه یا ضعف شدید ایجاد شده است.
• فرد چند دارو را همزمان و بدون نظر پزشک مصرف می کند.

همچنین اگر اسهال فقط یکی از چند علامت شدید ترک است، درمان جداگانه آن ممکن است کافی نباشد.

آیا ترک تریاک اصولی می تواند اسهال را کمتر کند؟

بله، اگر اسهال واقعاً بخشی از سندرم ترک باشد، کنترل مناسب خودِ ترک می تواند به کاهش علائم گوارشی نیز کمک کند. برای مثال فردی که همزمان دچار اسهال، استفراغ، بدن درد، بی خوابی، تعریق، اضطراب و میل شدید به مصرف است، فقط با خوردن یک داروی ضداسهال مشکل اصلی را حل نمی کند. در چنین شرایطی پزشک یا روانپزشک متخصص درمان اعتیاد می تواند شدت ترک، وضعیت آب و املاح بدن و نیاز به درمان دارویی را بررسی کند. این رویکرد به خصوص زمانی اهمیت دارد که علائم باعث شده اند فرد به فکر مصرف دوباره تریاک برای متوقف کردن حال بد خود بیفتد.

جمع بندی

اسهال بعد از ترک تریاک می تواند بخشی از سندرم ترک مواد افیونی باشد و معمولاً به افزایش فعالیت دستگاه گوارش پس از قطع اثر تریاک مربوط می شود. مدت اسهال در همه افراد یکسان نیست و نباید عدد ۷ تا ۱۰ روز را به عنوان مدت قطعی اسهال در نظر گرفت؛ این بازه بیشتر به کل فاز حاد ترک بعضی اپیوئیدها مربوط است. در بیشتر موارد، جبران آب و الکترولیت ها، مصرف غذای قابل تحمل و پرهیز از محرک های گوارشی مهم ترین اقدامات اولیه هستند. اگر اسهال شدید، مداوم یا همراه با کم آبی، تب، خون در مدفوع، استفراغ مکرر یا درد شدید شکم باشد، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود.

سوالات متداول اسهال بهد از ترک تریاک

آیا اسهال بعد از ترک تریاک طبیعی است؟

اسهال می تواند یکی از علائم طبیعی ترک مواد افیونی باشد، به خصوص اگر همراه سایر علائم ترک ایجاد شده باشد. با این حال، اسهال شدید یا همراه با علائم غیرمعمول نباید صرفاً به ترک نسبت داده شود.

اسهال بعد از ترک تریاک چند روز طول می کشد؟

مدت ثابتی برای خود اسهال وجود ندارد. این مشکل معمولاً در دوره حاد ترک دیده می شود و انتظار می رود همراه با کاهش علائم جسمی بهتر شود.

بهترین کار برای درمان اسهال بعد از ترک تریاک چیست؟

اولویت با جبران آب و الکترولیت ها، مصرف غذای قابل تحمل و جلوگیری از کم آبی است. اگر اسهال شدید یا ادامه دار باشد، ممکن است نیاز به بررسی و درمان پزشکی وجود داشته باشد.

آیا می توان برای اسهال ترک تریاک لوپرامید خورد؟

لوپرامید در برخی انواع اسهال استفاده می شود، اما نباید برای کنترل علائم ترک مقدار آن را خودسرانه افزایش داد. مصرف مقادیر بالا می تواند عوارض جدی قلبی ایجاد کند.

چه زمانی اسهال بعد از ترک تریاک خطرناک است؟

وقتی اسهال با کاهش ادرار، سرگیجه، ضعف شدید، خون در مدفوع، تب بالا، درد شدید شکم یا استفراغ مکرر همراه باشد، بهتر است ارزیابی پزشکی انجام شود.