تغذیه و سرطان | اهمیت تغذیه در سرطان را بدانید

وقتی فردی به سرطان مبتلا می شود، تغذیه دیگر فقط به معنای انتخاب غذاهای سالم نیست. شرایط بیماری، تغییر وزن، میزان اشتها، توان بدنی و نیاز بدن به انرژی و پروتئین می تواند باعث شود برنامه غذایی فرد با قبل از بیماری متفاوت باشد. به همین دلیل، تغذیه بیماران سرطانی را نمی توان با یک لیست ثابت از غذاهای مفید و مضر مدیریت کرد. غذایی که برای یک بیمار مناسب است، ممکن است برای بیمار دیگری کافی نباشد یا حتی با شرایط او هم خوانی نداشته باشد.
توجه زودهنگام به تغذیه اهمیت دارد؛ زیرا کاهش دریافت غذا، کاهش وزن یا از دست رفتن توده عضلانی ممکن است به تدریج اتفاق بیفتد. در چنین شرایطی، هدف فقط این نیست که بیمار «بیشتر غذا بخورد»؛ باید مشخص شود بدن او واقعاً به چه مقدار انرژی و مواد مغذی نیاز دارد و این نیاز از چه راهی تأمین شود.

تغذیه سرطان چیست؟

تغذیه سرطان یعنی تنظیم مقدار و نوع مواد غذایی براساس شرایط فرد مبتلا به سرطان؛ به شکلی که بدن بتواند انرژی، پروتئین، مایعات و سایر مواد مغذی موردنیاز خود را دریافت کند. این موضوع با رژیم های عمومی کاهش وزن یا برنامه های غذایی آماده تفاوت دارد. در یک بیمار ممکن است اولویت اصلی جلوگیری از کاهش وزن باشد، در فرد دیگری حفظ توده عضلانی اهمیت بیشتری داشته باشد و بیمار دیگری به دلیل شرایط جسمی یا بیماری های همراه به محدودیت های خاصی نیاز داشته باشد. بنابراین تغذیه سرطان بیشتر از آنکه درباره «چه غذایی خوب است؟» باشد، به این سؤال پاسخ می دهد:
در شرایط فعلی این بیمار، بدن به چه چیزی، چه مقدار و با چه ترکیبی نیاز دارد؟ پاسخ این سؤال برای همه بیماران یکسان نیست.

ارتباط تغذیه و سرطان چیست؟

ارتباط تغذیه و سرطان را نباید به این تصور تقلیل داد که یک ماده غذایی می تواند سرطان را درمان کند. تغذیه جایگزین درمان سرطان نیست، اما وضعیت تغذیه ای بیمار می تواند بخشی مهم از مراقبت او باشد. فردی که به اندازه کافی انرژی و پروتئین دریافت نمی کند ممکن است به مرور وزن یا عضله از دست بدهد و توان جسمی او کاهش پیدا کند. از طرف دیگر، شرایط بیماران با یکدیگر متفاوت است. ممکن است فردی با وزن طبیعی وارد دوره درمان شود، فرد دیگری پیش از شروع درمان وزن کم کرده باشد و بیمار دیگری هم زمان دیابت، بیماری کلیوی یا مشکل دیگری داشته باشد.
همین تفاوت ها باعث می شود توصیه ای مثل «همه بیماران سرطانی باید این غذاها را بخورند» از نظر عملی پاسخ کاملی نباشد.

به نقل از  Cancer.gov

When you have cancer, though, you may need extra protein and calories.

در زمان ابتلا به سرطان، ممکن است بدن به پروتئین و کالری بیشتری نیاز داشته باشد.

این نکته اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان می دهد حتی توصیه های معمول درباره «غذای سالم» ممکن است برای همه بیماران مبتلا به سرطان کافی نباشد.

چرا تغذیه در افراد مبتلا به سرطان اهمیت دارد؟

در شرایط معمول، بدن بخشی از انرژی و مواد اولیه موردنیاز خود را از غذا تأمین می کند. وقتی میزان غذای دریافتی کاهش پیدا کند یا نیازهای بدن تغییر کند، ممکن است تعادل میان نیاز بدن و مقدار دریافتی به هم بخورد. این مسئله می تواند خودش را با کاهش وزن، ضعیف تر شدن بدن یا کاهش حجم عضلات نشان دهد. نکته مهم این است که مشکلات تغذیه ای همیشه از ظاهر فرد قابل تشخیص نیستند. ممکن است بیماری هنوز وزن نسبتاً مناسبی داشته باشد، اما در مدت کوتاهی چند کیلو وزن کم کرده یا بخش قابل توجهی از غذای روزانه خود را کنار گذاشته باشد. به همین دلیل، در تغذیه افراد مبتلا به سرطان فقط وزن فعلی مهم نیست. روند تغییرات نیز اهمیت دارد.
موارد زیر معمولاً باید مورد توجه قرار گیرند:

• وزن فعلی بیمار
• کاهش یا افزایش اخیر وزن
• میزان اشتها
• مقدار غذای مصرفی روزانه
• وضعیت توده عضلانی
• سطح فعالیت
• سن
• بیماری های همراه
• نیاز بدن به انرژی و پروتئین

هرچه این اطلاعات دقیق تر باشد، برنامه غذایی نیز می تواند هدفمندتر تنظیم شود.

تغذیه نامناسب چه تأثیری بر شرایط بیمار سرطانی دارد؟

یکی از مشکلاتی که ممکن است در بیماران مبتلا به سرطان ایجاد شود، این است که میزان دریافت غذا به تدریج کمتر از نیاز بدن شود. برای مثال، فرد ممکن است وعده های غذایی خود را کوچک تر کند، بعضی غذاها را حذف کند یا به دلیل توصیه های غیرتخصصی تعداد زیادی از مواد غذایی را از برنامه خود کنار بگذارد. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، ممکن است دریافت انرژی یا پروتئین کافی نباشد. در چنین شرایطی، توصیه کلی «بیشتر غذا بخور» همیشه کافی نیست. باید مشخص شود مشکل دقیقاً کجاست:

• مقدار غذای دریافتی کم است؟
• پروتئین کافی دریافت نمی شود؟
• رژیم بیش از حد محدود شده است؟
• بیمار در حال کاهش وزن است؟
• حجم غذایی که می تواند بخورد کم شده است؟
• بیماری زمینه ای روی انتخاب غذا اثر دارد؟

پاسخ به این سؤال هاست که مسیر برنامه غذایی را مشخص می کند. به همین علت مراجعه به متخصص تغذیه بیماران سرطانی بسیار واجب است.

چرا کاهش وزن در بیماران سرطانی مهم است؟

کاهش وزن ناخواسته در فرد مبتلا به سرطان موضوعی نیست که همیشه بتوان آن را طبیعی دانست و نادیده گرفت. حتی چند کیلو کاهش وزن می تواند بسته به وزن اولیه بیمار، مدت زمانی که این کاهش اتفاق افتاده و شرایط عمومی او اهمیت متفاوتی داشته باشد. مسئله فقط عدد روی ترازو نیست. گاهی کاهش وزن با از دست رفتن توده عضلانی همراه می شود. عضلات نقش مهمی در توان حرکتی و قدرت بدن دارند و به همین دلیل بررسی تغییرات وزن و وضعیت عضلانی می تواند بخشی از ارزیابی تغذیه ای باشد. بهتر است توجه به تغذیه به زمانی موکول نشود که بیمار کاهش وزن زیادی پیدا کرده باشد. اگر فرد بدون برنامه قصد کاهش وزن نداشته اما وزنش رو به کاهش است، اشتهایش کمتر شده یا مقدار غذای مصرفی او به شکل مشخصی افت کرده است، بهتر است وضعیت تغذیه او جدی تر بررسی شود.

نیاز غذایی بیماران سرطانی با افراد سالم چه تفاوتی دارد؟

برنامه ای که برای یک فرد سالم نوشته می شود ممکن است روی کاهش مصرف کالری، کنترل وزن یا انتخاب غذاهای کم انرژی تمرکز داشته باشد. اما همین توصیه می تواند برای بیماری که ناخواسته وزن کم می کند مناسب نباشد. در برخی بیماران مبتلا به سرطان، اولویت تغذیه ممکن است تأمین انرژی کافی و جلوگیری از ادامه کاهش وزن باشد. در فرد دیگری ممکن است هدف اصلی تأمین پروتئین کافی و کمک به حفظ عضلات باشد. بنابراین نمی توان قواعد عمومی تغذیه را بدون توجه به وضعیت بیمار اجرا کرد.
سه بیمار مبتلا به یک بیماری ممکن است شرایط کاملاً متفاوتی داشته باشند:

وضعیت بیمار	اولویت احتمالی برنامه تغذیه
کاهش وزن و کاهش اشتها	افزایش دریافت انرژی و پروتئین
وزن نسبتاً ثابت	حفظ دریافت مناسب و جلوگیری از افت وزن
بیماری زمینه ای همراه	هماهنگ کردن تغذیه سرطان با محدودیت های بیماری دیگر
کاهش توده عضلانی	توجه بیشتر به دریافت پروتئین و وضعیت جسمی
رژیم بسیار محدود	بررسی حذف های غذایی و احتمال ناکافی بودن دریافت

این تفاوت ها دقیقاً همان دلیلی هستند که برنامه آماده نمی تواند برای همه بیماران کار کند.

تغذیه بیماران سرطانی باید شامل چه مواد غذایی باشد؟

به طور کلی بدن به مجموعه ای از پروتئین، کربوهیدرات، چربی، ویتامین ها، مواد معدنی و مایعات نیاز دارد. اما مسئله مهم برای بیمار مبتلا به سرطان فقط وجود این مواد در رژیم نیست؛ مقدار آنها نیز اهمیت دارد. ممکن است برنامه غذایی از گروه های مختلف زیر استفاده کند:

منابع پروتئین: تخم مرغ، مرغ، ماهی، گوشت، لبنیات، حبوبات، سویا و مغزها از منابع مختلف پروتئین هستند. اینکه چه مقدار از این مواد باید مصرف شود، به نیاز پروتئینی فرد بستگی دارد.

منابع کربوهیدرات: نان، برنج، سیب زمینی، غلات و میوه ها می توانند بخشی از انرژی روزانه بدن را تأمین کنند. حذف گسترده منابع کربوهیدرات بدون توجه به وضعیت بیمار می تواند تنظیم انرژی دریافتی را دشوار کند.

منابع چربی: چربی ها انرژی بالایی دارند و استفاده از منابع مناسب آنها می تواند بخشی از برنامه غذایی باشد. برای بعضی بیماران که حجم غذای کمی مصرف می کنند، افزایش تراکم انرژی غذا ممکن است اهمیت بیشتری پیدا کند.

میوه و سبزیجات: میوه ها و سبزیجات می توانند بخشی از یک برنامه غذایی متنوع باشند، اما مقدار و نوع آنها نیز باید متناسب با شرایط فرد انتخاب شود.

مایعات: دریافت مایعات کافی برای عملکرد طبیعی بدن ضروری است. با این حال، مقدار موردنیاز برای همه یکسان نیست و شرایط جسمی و بیماری های همراه می توانند روی آن اثر بگذارند.

بیماران سرطانی به چه مقدار کالری و پروتئین نیاز دارند؟

این سؤال یکی از مهم ترین دلایلی است که نمی توان یک برنامه غذایی ثابت برای همه بیماران نوشت. نیاز غذایی به وزن بیمار، وضعیت جسمی، سطح فعالیت، کاهش وزن، توده عضلانی و شرایط بالینی او بستگی دارد. به خصوص در مورد پروتئین، نیاز فرد باید براساس وزن و شرایط او بررسی شود.

آیا همه بیماران سرطانی می توانند رژیم غذایی مشابه داشته باشند؟

خیر. حتی دو بیمار با یک نوع سرطان ممکن است نیاز غذایی متفاوتی داشته باشند. فرض کنید دو فرد هر دو ۶۵ کیلوگرم وزن دارند. یکی در سه ماه گذشته وزن ثابتی داشته و اشتهای خوبی دارد؛ دیگری در همین مدت ۷ کیلو وزن کم کرده و مقدار غذای مصرفی او تقریباً نصف شده است. طبیعی است که نمی توان یک برنامه مشابه برای این دو نفر در نظر گرفت.

نکات قابل توجه در برنامه غذایی افراد مبتلا به سرطان

علاوه بر وزن، موارد زیر می توانند برنامه را تغییر دهند:

• نوع و شرایط بیماری
• روند تغییر وزن
• وضعیت عضلانی
• سن
• میزان تحرک
• مقدار غذای قابل مصرف
• عادت های غذایی
• بیماری های همراه
• هدف فعلی از برنامه غذایی

به همین دلیل استفاده از رژیم فرد دیگری، حتی اگر او هم مبتلا به سرطان باشد، روش قابل اتکایی برای تنظیم تغذیه نیست.

چرا برنامه غذایی بیماران سرطانی باید شخصی سازی شود؟

یک برنامه غذایی زمانی ارزش واقعی پیدا می کند که براساس اطلاعات همان بیمار نوشته شده باشد.
در تغذیه بیماران سرطانی معمولاً یک سؤال مهم این است که آیا بیمار در حال حاضر به اندازه نیاز بدن غذا دریافت می کند یا خیر. برای پاسخ به این سؤال باید مقدار و نوع غذای روزانه بررسی شود.
همچنین لازم است مشخص شود:

• وزن بیمار طی ماه های اخیر چه تغییری کرده است؟
• بیمار روزانه چند وعده غذا می خورد؟
• دریافت پروتئین او تقریباً چقدر است؟
•  آیا رژیم فعلی محدودیت زیادی دارد؟
• آیا بیماری دیگری وجود دارد؟
• هدف از برنامه حفظ وزن است یا جبران کاهش وزن؟
• آیا بیمار می تواند مقدار توصیه شده غذا را واقعاً مصرف کند؟

بعد از پاسخ به این سؤال هاست که می توان برنامه را متناسب با فرد تنظیم کرد. در نتیجه، شخصی سازی فقط به معنای تغییر چند غذای داخل رژیم نیست؛ بلکه یعنی کل برنامه براساس نیاز واقعی بدن طراحی شود.

آیا رژیم غذایی عمومی اینترنتی برای بیمار سرطانی کافی است؟

مطالب آموزشی اینترنتی می توانند اطلاعات مفیدی درباره اصول تغذیه ارائه دهند، اما یک محدودیت اساسی دارند:
آنها شرایط فرد را نمی شناسند. هیچ مقاله ای نمی داند شما در سه ماه گذشته چند کیلو وزن کم کرده اید، روزانه چه مقدار غذا می خورید، توده عضلانی شما در چه وضعیتی است یا چه بیماری های دیگری دارید. به همین دلیل، مقاله می تواند کمک کند بدانید چه موضوعاتی مهم هستند، اما نمی تواند مقدار دقیق غذای موردنیاز شما را مشخص کند. مشکل زمانی ایجاد می شود که یک برنامه عمومی اینترنتی مستقیماً جای رژیم اختصاصی قرار بگیرد.
ممکن است برنامه ای که برای یک فرد مناسب است برای فرد دیگری:

• کالری کافی نداشته باشد
• پروتئین کمی داشته باشد
• بیش از حد محدودکننده باشد
• با بیماری زمینه ای او هماهنگ نباشد
• با میزان اشتها و توان خوردن او سازگار نباشد

برای دریافت برنامه متناسب با شرایط فردی می توان پزشکان و متخصصان فعال در حوزه متخصص تغذیه سرطان را بررسی کرد.

متخصص تغذیه چه نقشی در تغذیه بیماران سرطانی دارد؟

نقش متخصص تغذیه فقط ارائه یک منوی صبحانه، ناهار و شام نیست. قبل از طراحی برنامه باید مشخص شود وضعیت تغذیه ای بیمار چگونه است. متخصص می تواند اطلاعات مربوط به وزن، کاهش وزن، مقدار غذای مصرفی، عادت های غذایی و بیماری های همراه را کنار هم قرار دهد و سپس تصمیم بگیرد چه تغییری در برنامه لازم است.
برای مثال ممکن است مشخص شود بیماری که تصور می کند رژیم مناسبی دارد، در عمل انرژی بسیار کمتری از نیازش دریافت می کند. در بیمار دیگری ممکن است انرژی کافی باشد اما دریافت پروتئین پایین باشد. گاهی نیز مشکل از رژیم های محدودکننده ای است که فرد بدون ضرورت برای خود ایجاد کرده است. بنابراین برنامه زمانی دقیق تر می شود که ابتدا مسئله واقعی تغذیه ای بیمار مشخص شود.

متخصص تغذیه چگونه برنامه غذایی بیمار سرطانی را تنظیم می کند؟

فرآیند تنظیم برنامه را می توان به شکل ساده این طور دید:

1. بررسی وضعیت فعلی: وزن، قد، تغییرات وزن، میزان اشتها و مقدار غذای مصرفی بررسی می شود.
2. تعیین نیازهای تغذیه ای: میزان تقریبی انرژی، پروتئین و سایر نیازهای فرد مشخص می شود.
3. بررسی محدودیت ها: بیماری های زمینه ای، عادت غذایی و مواد غذایی قابل مصرف در برنامه لحاظ می شوند.
4. طراحی برنامه: حجم وعده ها، ترکیب غذاها و مقدار تقریبی مصرف براساس شرایط بیمار مشخص می شود.
5. پیگیری: برنامه غذایی همیشه یک نسخه ثابت و همیشگی نیست. اگر وزن، میزان دریافت غذا یا شرایط بیمار تغییر کند، ممکن است برنامه نیز نیاز به اصلاح داشته باشد.

این روند تفاوت اصلی میان برنامه تغذیه تخصصی و یک رژیم آماده اینترنتی است.

چه بیمارانی بیشتر به برنامه غذایی تخصصی نیاز دارند؟

هر بیمار مبتلا به سرطان می تواند درباره وضعیت تغذیه خود ارزیابی شود، اما در بعضی شرایط اهمیت برنامه تخصصی بیشتر می شود.
از جمله:

• کاهش وزن ناخواسته
• کاهش محسوس اشتها
• کمتر شدن حجم وعده های غذایی
• کاهش توده عضلانی
• وزن پایین
• ضعف جسمی همراه با کاهش دریافت غذا
• سن بالا
• وجود بیماری هایی مثل دیابت یا مشکلات کلیوی
• رژیم غذایی بسیار محدود
• حذف تعداد زیادی از گروه های غذایی
• ادامه کاهش وزن با وجود تلاش برای بیشتر غذا خوردن

در این شرایط بهتر است منتظر نمانیم تا مشکل تغذیه ای شدید شود.

چه زمانی برای تغذیه بیمار سرطانی باید به متخصص مراجعه کرد؟

یک تصور رایج این است که مراجعه به متخصص تغذیه زمانی لازم می شود که بیمار بسیار لاغر شده باشد.
اما از نظر عملی، این زمان می تواند دیر باشد. اگر کاهش وزن شروع شده، اشتها به شکل محسوسی کم شده یا میزان غذای دریافتی کاهش پیدا کرده است، بهتر است وضعیت تغذیه زودتر ارزیابی شود.
حتی در فردی که هنوز وزن زیادی از دست نداده، بررسی زودهنگام می تواند مشخص کند آیا رژیم فعلی نیازهای بدن را پوشش می دهد یا خیر. در واقع، هدف از مراجعه فقط اصلاح یک مشکل شدید نیست؛ پیشگیری از عمیق تر شدن مشکل تغذیه ای نیز اهمیت دارد.

راز تغذیه در درمان سرطان چیست؟

عبارت «راز تغذیه در درمان سرطان» ممکن است این تصور را ایجاد کند که ماده غذایی خاصی وجود دارد که اگر بیمار آن را پیدا کند، روند سرطان تغییر می کند. واقعیت این قدر ساده نیست. غذای معجزه آسا یا رژیم واحدی که جای درمان سرطان را بگیرد وجود ندارد. اگر بخواهیم یک اصل مهم برای تغذیه بیماران سرطانی در نظر بگیریم، آن اصل این است: برنامه باید نیاز واقعی بدن همان بیمار را تأمین کند. گاهی بیمار آن قدر درگیر سؤال هایی مثل «چه چیزی ممنوع است؟» یا «کدام غذا ضدسرطان است؟» می شود که مسئله اصلی فراموش می شود؛ در حالی که ممکن است مهم ترین مشکل او در همان زمان، کاهش وزن و دریافت ناکافی پروتئین و انرژی باشد.
بنابراین بهتر است به جای جست وجوی یک رژیم معجزه آسا، وضعیت تغذیه ای فرد به شکل واقعی ارزیابی شود.

آیا تغذیه خوب می تواند جای درمان سرطان را بگیرد؟

خیر. تغذیه مناسب بخشی از مراقبت بیمار است، نه جایگزین درمان سرطان. برنامه غذایی می تواند با هدف تأمین نیازهای بدن، حفظ وضعیت تغذیه ای و جلوگیری از تشدید مشکلات تغذیه ای تنظیم شود، اما نباید جای درمان های تعیین شده توسط تیم پزشکی را بگیرد. اگر رژیم یا فردی ادعا کند که فقط با تغییر غذا می توان سرطان را درمان کرد، چنین ادعایی نباید جای تصمیم درمانی پزشکی قرار گیرد.

چگونه دکتر تغذیه مناسب برای بیمار سرطانی را انتخاب کنیم؟

در انتخاب متخصص تغذیه، بهتر است فقط به یک عنوان کلی اکتفا نشود. برای بیماری که سرطان دارد، آشنایی متخصص با تغذیه این بیماران و توانایی تنظیم برنامه براساس وضعیت جسمی اهمیت بیشتری پیدا می کند.
پیش از انتخاب می توانید بررسی کنید:

• حوزه فعالیت متخصص چیست؟
• آیا در زمینه تغذیه بیماران سرطانی فعالیت دارد؟
• چه نوع مشاوره ای ارائه می کند؟
• امکان پیگیری برنامه وجود دارد؟
• اطلاعات مربوط به خدمات او در پروفایل چگونه درج شده است؟

همچنین برای مقایسه گزینه های بیشتر می توانید صفحه بهترین دکتر تغذیه ایران را مشاهده کنید. مهم این است که نتیجه مراجعه صرفاً یک لیست غذایی نباشد؛ بلکه برنامه ای دریافت شود که براساس وضعیت فعلی بدن، وزن و نیازهای غذایی بیمار تنظیم شده باشد.

جمع بندی

تغذیه و سرطان موضوعی فراتر از انتخاب چند غذای سالم است. در بیمار مبتلا به سرطان، نیاز به انرژی و پروتئین، وزن، اشتها، میزان دریافت غذا، شرایط جسمی و بیماری های همراه باید در کنار یکدیگر دیده شوند. به همین دلیل نمی توان یک رژیم ثابت را به همه بیماران توصیه کرد.مقاله های آموزشی می توانند اصول را توضیح دهند، اما نمی توانند تشخیص دهند بدن یک فرد مشخص روزانه به چه مقدار انرژی و پروتئین نیاز دارد یا رژیم فعلی او کافی است یا نه. اگر قرار است تغذیه واقعاً متناسب با وضعیت بیمار باشد، ارزیابی و برنامه شخصی سازی شده توسط متخصص تغذیه ارزش بیشتری از اجرای یک رژیم عمومی دارد.

سوالات متداول درباره تغذیه و سرطان

تغذیه بیماران سرطانی باید چگونه باشد؟

برنامه غذایی باید بتواند نیاز بدن را تأمین کند و با وزن، تغییرات وزن، اشتها، میزان غذای دریافتی و بیماری های همراه فرد هماهنگ باشد.

بهترین غذا برای بیماران سرطانی چیست؟

یک غذای واحد را نمی توان برای همه به عنوان بهترین گزینه معرفی کرد. مهم تر از یک ماده غذایی خاص، مجموعه برنامه و مقدار انرژی و پروتئینی است که بیمار در طول روز دریافت می کند.

چرا بیماران سرطانی وزن کم می کنند؟

کاهش دریافت غذا و تغییر اشتها می تواند از عوامل کاهش وزن باشد. علت و اهمیت کاهش وزن باید براساس شرایط همان فرد بررسی شود.

آیا رژیم غذایی همه بیماران سرطانی یکسان است؟

خیر. وزن، سن، میزان کاهش وزن، بیماری های همراه، وضعیت جسمی و نیازهای تغذیه ای می توانند باعث شوند دو بیمار به برنامه های متفاوتی نیاز داشته باشند.

آیا رژیم اینترنتی برای بیمار سرطانی کافی است؟

برای آشنایی با اصول تغذیه مفید است، اما نمی تواند نیازهای شخصی بیمار را محاسبه کند. برای تنظیم مقدار و ترکیب غذا براساس وضعیت واقعی بدن، ارزیابی فردی اهمیت دارد.