انواع تشنج را بشناسید و بدانید چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد!
199 
شاید تا حالا درباره تشنج شنیدهاید یا حتی کسی را دیدهاید که دچار آن شده است. تشنج زمانی رخ میدهد که فعالیت الکتریکی مغز دچار اختلال شود و بدن واکنشهای غیرطبیعی نشان دهد. این وضعیت میتواند باعث تغییر در آگاهی، کنترل عضلات، رفتار و حتی حواس فرد شود.
تشنج میتواند در هر سنی و برای هر کسی اتفاق بیفتد و دلایل فراوانی برای آن وجود دارد. از مشکلات پزشکی زمینهای گرفته تا آسیبهای مغزی و بیماریها، همه میتوانند در بروز تشنج نقش داشته باشند. خوشبختانه روشهای درمانی مختلفی برای کنترل و کاهش انواع تشنج وجود دارد که میتوانند به بهبود کیفیت زندگی فرد کمک کنند. در ادامه این مقاله از تلفن خونه به توضیحات کاملتری درباره این موضوع خواهیم پرداخت.
فهرست عناوین
- 1 تشنج چیست؟
- 2 پزشکان آنلاین پیشنهادی تشنج
- 3 انواع تشنج در کودکان و بزرگسالان
- 4 چگونه علائم تشنج را بشناسیم؟
- 5 علت تشنج ناگهانی چیست؟
- 6 دیگر عواملی که میتوانند باعث انواع تشنج شوند:
- 7 چه زمانی تشنج خطرناک است؟
- 8 پزشکان آنلاین پیشنهادی تشنج نوزادی
- 9 راههای تشخیص تشنج
- 10 روشهای درمان تشنج
- 11 آیا میتوانیم تشنج را کنترل کنیم؟
- 12 نتیجهگیری
تشنج چیست؟
تشنج (Seizure)، یک اختلال ناگهانی در فعالیت الکتریکی مغز است که علائم مختلفی دارد. برخی افراد هنگام تشنج، برای چند لحظه هوشیاری خود را از دست میدهند یا دچار حرکات غیرارادی در بدن میشوند. اما همه تشنجها یکسان نیستند؛ گاهی فرد فقط برای چند ثانیه به نقطهای خیره میشود، گاهی ممکن است عضلاتش دچار انقباض شوند یا دست و پایش تکان بخورد.
جدای از موارد قبل تعداد دفعات تشنج هم در افراد متفاوت است. ممکن است فردی فقط یک بار در زندگی خود تشنج را تجربه کند؛ در حالی که فرد دیگری چندین بار در روز دچار آن شود. دلایل تشنج هم بسیار متنوع هستند؛ چون عوامل مختلفی میتوانند در عملکرد طبیعی مغز اختلال ایجاد کنند. از تغییرات سطح قند خون گرفته تا بیماریها، آسیبهای مغزی یا مشکلات زمینهای دیگر، همگی ممکن است در بروز انواع تشنج نقش داشته باشند.
پزشکان آنلاین پیشنهادی تشنج
انواع تشنج در کودکان و بزرگسالان
انواع تشنج در کودکان و بزرگسالان به دو نوع اصلی تقسیم میشود که عبارت هستند از:
انواع تشنج عمومی (با شروع عمومی)
در این نوع تشنج، فعالیت الکتریکی بهطور همزمان در هر دو طرف مغز رخ میدهد. حرکات غیرارادی در هر دو طرف بدن، تکانخوردن یک طرف بدن یا حتی نگاهی خیره و توقف ناگهانی فعالیتها از این دست هستند. این نوع تشنج بیشتر در کودکان و بزرگسالان جوان دیده میشود، اما وجود آن در هر سنی ممکن است.
- تشنج غیبت: فرد برای چند لحظه از محیط اطراف جدا شده و به نقطهای خیره میشود.
- تشنج آتونیک (قطرهای): فرد ناگهان کنترل عضلاتش را از دست میدهد و به زمین میافتد.
- تشنج کلونیک: با تکانهای شدید در دو طرف بدن همراه است. گاهی بیهوشی هم دارد یا فقط یک طرف بدن را درگیر میکند.
- تشنج میوکلونیک: شامل حرکات سریع و تکانهای ناگهانی یک عضله یا گروهی از عضلات است.
- تشنج عمومی ثانویه: ابتدا بهصورت یک تشنج کانونی شروع میشود و سپس به هر دو طرف مغز سرایت میکند.
- تشنج تونیک-کلونیک: ابتدا عضلات بدن سفت، سپس فرد بیهوش و دچار حرکات تشنجی میشود.
- تشنج تونیک: فرد بیهوش شده و عضلات بدنش سفت میشود، اما حرکات تشنجی ندارد.
انواع تشنج کانونی (با شروع کانونی)
در تشنج کانونی، فعالیت الکتریکی از یک نقطه خاص در مغز شروع میشود و علائم تشنج معمولا فقط یک طرف بدن را درگیر میکنند. در این نوع تشنج فرد ممکن است حین تشنج هوشیار بماند یا از آن چیزی به یاد نیاورد. گاهی این تشنج از یک نقطه مغز شروع میشود و به هر دو طرف گسترش مییابد.
- تشنج آگاه از شروع کانونی (جزئی ساده): فرد هنگام وقوع تشنج کاملا هوشیار است و آن را به خاطر میآورد.
- تشنج با اختلال هوشیاری (جزئی پیچیده): فرد هوشیاری خود را از دست میدهد، دچار گیجی میشود و پس از آن، چیزی از تشنج را به خاطر نمیآورد.
چگونه علائم تشنج را بشناسیم؟
علائم تشنج بسته به نوع و شدت آن متفاوت است، اما معمولا موارد زیر را در بر میگیرد:
- ازدستدادن هوشیاری
- حرکات غیرارادی (مانند تکانخوردن، اسپاسم عضلانی یا تشنج)
- خیرهشدن ناگهانی
علاوهبر این، ممکن است علائم دیگری هم ظاهر شوند:
- تغییرات ناگهانی در احساسات (مانند گیجی، ترس، شادی یا اضطراب)
- فشردن دندانها
- افزایش بزاق یا آب دهان
- حرکات غیرطبیعی چشمها
- ازدستدادن کنترل مثانه یا روده
- ایجاد صداهای غیرارادی (مثل خرخرکردن)
علائم انواع تشنج، معمولا موقتی هستند و از چند ثانیه تا چند دقیقه ادامه دارند.
نشانههای خطر تشنج
برخی افراد قبل از تشنج دچار علائم هشداردهندهای میشوند که ممکن است موارد زیر را در بر بگیرد:
علائم حسی تشنج
- دیدن نورهای روشن یا تغییر در نحوه دیدن اشیا
- شنیدن صداهای عجیب و غیرمنتظره
- حسکردن طعمهای غیرمعمول (مانند فلزی یا تلخ)
- بوییدن رایحههای عجیب
- احساسات غیرمعمول روی پوست (مثل بیحسی یا سوزنسوزن شدن)
تغییرات عاطفی تشنج
- احساسات شدید مثل ترس یا شادی ناگهانی
- دژاوو (احساس آشنابودن یک موقعیت جدید)
- جامایز وو (احساس ناآشنابودن یک موقعیت آشنا)
علائم مربوط به عملکرد بدن
این علائم بر سیستمهایی که بهطور خودکار توسط مغز کنترل میشوند، تاثیر میگذارند، مانند:
- تعریق بیشازحد
- افزایش بزاق
- ناراحتی معده
- رنگپریدگی پوست
البته همه افراد قبل از تشنج این علائم را تجربه نمیکنند.
علت تشنج ناگهانی چیست؟
تشنج میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد. برخی از مهمترین عوامل علت تشنج عبارت هستند از:
عوامل مغزی تشنج ناگهانی
- آنوریسم (رگهای خونی ضعیفشده در مغز)
- تومورهای مغزی
- کمبود اکسیژن در مغز (هیپوکسی مغزی)
- بیماریهای عروق مغزی
- آسیبهای شدید مغزی (بهخصوص آنهایی که باعث بیهوشی میشوند.)
- بیماریهای تحلیلبرنده مغز مانند آلزایمر یا زوال عقل
مشکلات متابولیکی و داخلی بدن
- دیابت (نوسانات شدید قند خون)
- اختلالات الکترولیتی (کمبود سدیم، کلسیم یا منیزیم)
- اکلامپسی (عارضهای در بارداری که باعث فشار خون بالا و تشنج میشود.)
عوامل ژنتیکی و صرع تشنج ناگهانی
- صرع (تشنجهای مکرر بدون دلیل مشخص)
- برخی شرایط ژنتیکی که بر عملکرد مغز تاثیر میگذارند
دیگر عواملی که میتوانند باعث انواع تشنج شوند:
- نوسانات هورمونی
- عفونتهای مغزی (مانند مننژیت، آنسفالیت یا سپسیس)
- بیماریهای خودایمنی (که باعث التهاب مغز میشوند.)
- مشکلات روانی (تشنجهای روانزا مانند اختلال تبدیل)
- ناهنجاریهای مادرزادی مغز (اختلالاتی که از زمان تولد وجود دارند.)
- سکته مغزی
- مسمومیت با مواد شیمیایی (مانند مونوکسید کربن یا فلزات سنگین)
- نیش حشرات یا حیوانات سمی
چه زمانی تشنج خطرناک است؟
تشنج میتواند برای هر فردی در هر سنی رخ دهد، اما در برخی افراد خطر آن بیشتر است. اگر فردی یک بیماری زمینهای داشته باشد که بر عملکرد مغز یا سیستم عصبی تاثیر بگذارد، احتمال وقوع انواع تشنج در او افزایش مییابد. همچنین، داشتن سابقه خانوادگی تشنج، میتواند خطر را بیشتر کند. سن نیز نقش مهمی دارد؛ کودکان زیر ۱۸ سال و افراد بالای ۵۰ سال، بیشتر در معرض تشنج هستند.
پزشکان آنلاین پیشنهادی تشنج نوزادی
راههای تشخیص تشنج
تشخیص علت تشنج معمولا توسط متخصص مغز و اعصاب پس از معاینه فیزیکی، عصبی و انجام آزمایشات انجام میشود. در طول معاینه، پزشک سابقه پزشکی شما و علائم شما را بررسی میکند. کمک گرفتن از فردی که شاهد تشنج شما بوده، میتواند مفید واقع شود؛ چون گاهی شما نمیتوانید جزئیات اتفاق را به خاطر بیاورید.
آزمایشاتی که برای تشخیص علت تشنج استفاده میشوند، موارد زیر را در بر میگیرند:
- آزمایش خون
- سیتیاسکن (CT)
- الکتروانسفالوگرام (EEG)
- آزمایشات ژنتیکی
- امآرآی (MRI)
- اسکن PET
- تپ ستون فقرات (پنکسیون کمری)
روشهای درمان تشنج
درمان تشنج بسته به نوع، شدت و علت آن متفاوت است. پزشک ممکن است درمانهای زیر را برای انواع تشنج پیشنهاد کند:
- درمان علت یا بیماری زمینهای: ابتدا پزشک مشکلاتی مانند سکته مغزی یا قند خون پایین را درمان میکند تا از بروز تشنجهای بیشتر جلوگیری شود.
- داروهای ضد تشنج: داروها میتوانند به پیشگیری از تشنج یا کاهش تعداد و شدت آنها کمک کنند.
- جراحی: در صورتی که تشنج از نقطه خاصی در مغز شروع شود، جراحی ممکن است به کاهش فرکانس و شدت تشنج کمک کند.
- تحریک مغزی: در این روش، دستگاهی در مغز کاشته میشود تا جریان الکتریکی ملایمی ایجاد کند. این روش سعی دارد که فعالیتهای غیرعادی مغز را متوقف کند. یکی از انواع این درمان تشنج، تحریک عصب واگ است.
اگر این درمانها برای انواع تشنج موفق نبودند، ممکن است پزشک تغییرات رژیمی را پیشنهاد دهد. بهعنوان مثال، رژیم غذایی کتوژنیک (کم یا بدون کربوهیدرات)، میتواند به کاهش تعداد تشنجها کمک کند. مطالعات بیشتری در حال بررسی تاثیر رژیم غذایی بر درمان تشنج هستند.
داروهای رایج برای درمان تشنج نیز شامل: بنزودیازپین، کاربامازپین، دیازپام، گاباپنتین، لاموتریژین، اکسکاربازپین، فنی توئین، پرگابالین و والپروئیک اسید هستند.
آیا میتوانیم تشنج را کنترل کنیم؟
تشنجها غیرقابل پیشبینی هستند، بنابراین نمیتوانیم آنها را بهطور کامل کنترل کنیم. برای کنترل تشنج، مصرف منظم داروها، مدیریت سطح گلوکز خون، اجتناب از محرکهایی مثل استرس و کمخوابی، رعایت رژیم غذایی مناسب و محافظت از خود در برابر بیماریها و آسیبها اهمیت دارد. این اقدامات میتوانند به کاهش دفعات و شدت تشنجها کمک کنند.
نتیجهگیری
تشنج ممکن است در فیلمها و برنامههای تلویزیونی به شکل رویدادهای دراماتیک نمایش داده شود، اما برای برخی افراد، این تجربه اتفاقی روزمره و تکراری است. تشنجها گاهی ناخوشایند و حتی ترسناک به نظر میرسند، بهخصوص برای کسانی که شاهد آن هستند. البته قبل، حین و بعد از تشنج، ممکن است هیچگونه احساسی نداشته باشید و با گذشت زمان بهبودی پیدا کنید.
اما با وجود اینکه تشنجها از کنترل شما خارج هستند، پزشک میتواند به شما در ایجاد شرایط تحت کنترلتان کمک کند. پزشک ممکن است تکنیکهایی برای درمان بیماریهای زمینهای پیشنهاد دهد یا به شما کمک کند تا محرکها را شناسایی و از آنها اجتناب کنید. بنابراین برای کنترل و درمان انواع تشنج، از متخصص مغز و اعصاب نوبت ویزیت حضوری یا آنلاین بگیرید. در تلفن خونه شرایط برای ویزیت آنلاین و حتی تلفنی فراهم است تا با وجود درگیریهای روزمره، درمانتان به تاخیر نیفتد.
