غذاهای ممنوع در بارداری را جدی بگیرید! (لیست کامل)

در دوران بارداری، انتخاب غذا فقط به سلیقه یا ویار محدود نمی شود؛ برخی خوراکی ها به دلیل احتمال آلودگی میکروبی، وجود جیوه بالا، پخت ناکافی یا ترکیبات مضر می توانند برای سلامت مادر و جنین پرریسک باشند. به همین دلیل، آشنایی با غذاهای ممنوع در بارداری کمک می کند مادر بدون نگرانی بی مورد، انتخاب های غذایی ایمن تری داشته باشد. البته همه خوراکی هایی که درباره آن ها هشدار داده می شود، الزاماً ممنوع نیستند. بعضی غذاها باید در بارداری کاملاً حذف شوند، برخی فقط نیاز به محدودیت دارند و بعضی دیگر در صورت پخت کامل، پاستوریزه بودن یا نگهداری صحیح قابل مصرف اند. در این مقاله، غذاهای ممنوع در اوایل بارداری و کل دوران بارداری را بررسی می کنیم و برای انتخاب رژیم غذایی ایمن تر، توصیه می کنیم با متخصص تغذیه بارداری مشورت کنید.

چرا بعضی غذاها در بارداری ممنوع می شوند؟

ممنوع شدن بعضی غذاها در بارداری به این معنا نیست که آن غذاها همیشه خطرناک اند؛ مسئله اصلی، افزایش حساسیت بدن مادر و آسیب پذیری بیشتر جنین در برابر برخی عوامل غذایی است. بعضی خوراکی ها ممکن است حامل باکتری ها، انگل ها یا ترکیباتی باشند که در حالت عادی مشکل جدی ایجاد نکنند، اما در دوران بارداری می توانند ریسک مسمومیت غذایی، عفونت یا اختلال در رشد جنین را بالا ببرند. مهم ترین دلایل ممنوعیت یا محدودیت بعضی غذاها در بارداری شامل آلودگی میکروبی، پخت ناکافی، لبنیات غیرپاستوریزه، جیوه بالا در برخی ماهی ها، مصرف الکل، کافئین زیاد و نگهداری نامناسب غذاست. به همین دلیل، در تغذیه بارداری فقط نام غذا مهم نیست؛ روش پخت، تازگی، میزان مصرف و شرایط نگهداری هم نقش تعیین کننده دارد.

به نقل از Mayo Clinic :

During pregnancy, you’re at a higher risk of food poisoning from bacteria. How your body reacts to food poisoning when you’re pregnant might be worse than if you weren’t pregnant. Although it’s rare, food poisoning may affect the baby, too.

در دوران بارداری، احتمال مسمومیت غذایی ناشی از باکتری ها بیشتر است. واکنش بدن به مسمومیت غذایی در بارداری ممکن است شدیدتر از حالت معمول باشد و هرچند نادر است، گاهی می تواند روی جنین هم اثر بگذارد.

غذاهای ممنوع در دوران بارداری

بعضی خوراکی ها در بارداری به دلیل احتمال انتقال عفونت، وجود جیوه بالا یا آماده سازی غیربهداشتی می توانند برای مادر و جنین پرریسک باشند. به همین دلیل، گرفتن برنامه از متخصص تغذیه آنلاین و تلفنی و شناخت غذاهای ممنوع در دوران بارداری کمک می کند بدانید کدام غذاها باید حذف شوند، کدام موارد فقط نیاز به محدودیت دارند و چه انتخاب هایی ایمن تر هستند.

No featured doctors data found in the response.

گوشت خام یا نیم پز

گوشت قرمز خام یا نیم پز، استیک آبدار، کبابی که داخل آن هنوز صورتی است و گوشت چرخ کرده ای که کامل نپخته، در دوران بارداری انتخاب های امنی نیستند. این غذاها ممکن است به باکتری ها یا انگل هایی آلوده باشند و خطر مسمومیت غذایی، تب، اسهال، ضعف و عفونت را افزایش دهند. در بارداری، حتی یک عفونت غذایی می تواند بدن مادر را درگیر کم آبی و ضعف شدید کند و در برخی موارد نیاز به بررسی پزشکی داشته باشد. به همین دلیل، گوشت باید کاملاً مغزپخت شود؛ یعنی داخل آن خام، صورتی یا خونابه دار نباشد. هنگام سفارش غذا در رستوران هم بهتر است گوشت نیم پز یا آبدار انتخاب نکنید و تأکید کنید غذا کاملاً پخته سرو شود.

مرغ و بوقلمون نیم پز

مرغ و بوقلمون نیم پز در بارداری جزو غذاهای پرریسک هستند، چون ممکن است به باکتری هایی مانند سالمونلا و کمپیلوباکتر آلوده باشند. این باکتری ها می توانند باعث مسمومیت غذایی، تب، تهوع، اسهال، دل درد، ضعف و کم آبی شوند؛ علائمی که در دوران بارداری نباید ساده از کنار آن ها گذشت. مرغ و بوقلمون فقط زمانی برای مصرف در بارداری ایمن تر هستند که کاملاً مغزپخت شده باشند. اگر کنار استخوان هنوز صورتی باشد، بافت داخلی حالت خام داشته باشد یا هنگام برش، آب کدر و خونابه دار از آن خارج شود، یعنی حرارت کافی ندیده و بهتر است مصرف نشود. ظاهر برشته یا طلاییِ سطح مرغ کافی نیست؛ ملاک اصلی، پخت کامل قسمت داخلی آن است.

ماهی های پرجیوه

ماهی در بارداری ممنوع نیست و حتی می تواند منبع خوبی از پروتئین و امگا ۳ باشد؛ اما مصرف ماهی های دارای جیوه بالا توصیه نمی شود. جیوه یک فلز سنگین است که در بدن تجمع پیدا می کند و در صورت دریافت زیاد، می تواند روی رشد مغز و سیستم عصبی جنین اثر منفی بگذارد. ماهی های بزرگ و شکارچی معمولاً جیوه بیشتری دارند، چون در زنجیره غذایی، مقدار بیشتری از این ماده را ذخیره می کنند. به همین دلیل، در دوران بارداری بهتر است از مصرف ماهی هایی مثل اره ماهی، مارلین، شاه ماهی خال مخالی بزرگ و برخی انواع ماهی تُن پرجیوه خودداری شود.
نکته مهم این است که مادر باردار نباید از ترس جیوه، مصرف ماهی را کامل قطع کند. انتخاب درست، حذف ماهی های پرجیوه و استفاده از ماهی های کم جیوه و کاملاً پخته است.

ماهی خام، سوشی و غذاهای دریایی نپخته

سوشی خام، صدف خام، میگو یا ماهی نیم پز و غذاهای دریایی که حرارت کافی ندیده اند، در گروه غذاهای ممنوع در بارداری قرار می گیرند. مشکل اصلی، احتمال آلودگی میکروبی، ویروسی یا انگلی است؛ مخصوصاً وقتی منبع تهیه غذا، تازگی یا شرایط نگهداری آن مشخص نباشد. این ممنوعیت به معنی حذف همه غذاهای دریایی نیست. اگر ماهی یا میگو کاملاً پخته باشد و از نوع کم جیوه انتخاب شود، می تواند بخشی از رژیم سالم بارداری باشد. مسئله اصلی خام بودن، نیم پز بودن و نامطمئن بودن منبع غذاست.

تخم مرغ خام یا عسلی

تخم مرغ خام یا نیم پز در بارداری می تواند خطر آلودگی به سالمونلا را افزایش دهد؛ باکتری ای که ممکن است باعث مسمومیت غذایی، تب، تهوع، اسهال و کم آبی شود. به همین دلیل، مصرف تخم مرغی که زرده یا سفیده آن کامل نبسته باشد، در دوران بارداری توصیه نمی شود. برای مصرف ایمن تر، تخم مرغ باید تا زمانی پخته شود که زرده و سفیده آن کاملاً سفت شود. همچنین خوراکی هایی که با تخم مرغ خام تهیه می شوند، فقط در صورتی انتخاب مطمئن تری هستند که از تخم مرغ پاستوریزه استفاده شده باشد و شرایط نگهداری آن ها استاندارد باشد.

شیر و لبنیات غیرپاستوریزه

شیر خام، پنیر محلی نامطمئن، ماست یا دوغ فله ای و لبنیاتی که پاستوریزه بودن آن ها مشخص نیست، بهتر است در بارداری مصرف نشوند. این محصولات ممکن است به باکتری هایی مثل لیستریا آلوده باشند؛ باکتری ای که در بارداری اهمیت بیشتری دارد و می تواند عوارض جدی ایجاد کند. در خرید لبنیات حتما به برچسب پاستوریزه بودن، تاریخ تولید و انقضا، بسته بندی سالم و نگهداری در یخچال توجه کنید. لبنیات فله ای یا محلی اگر منبع قابل اعتماد و فرآوری ایمن نداشته باشند، انتخاب مناسبی برای بارداری نیستند.

میوه و سبزی نشسته

میوه و سبزی از بخش های مهم تغذیه در بارداری هستند و نباید به دلیل نگرانی های عمومی از رژیم حذف شوند. مشکل زمانی ایجاد می شود که این مواد غذایی به درستی شسته یا ضدعفونی نشده باشند؛ چون ممکن است آلودگی های میکروبی، انگلی یا باقی مانده خاک و مواد آلوده را به بدن منتقل کنند. در بارداری، مصرف سبزی خوردن، کاهو، خیار، توت فرنگی و میوه هایی که با پوست خورده می شوند، فقط زمانی انتخاب مطمئن تری است که شست وشوی کامل و اصولی انجام شده باشد. بنابراین ممنوعیت مربوط به «میوه و سبزی» نیست؛ مربوط به مصرف نشسته، آلوده یا نگهداری شده در شرایط نامطمئن است.

سوسیس، کالباس و گوشت های فرآوری شده

سوسیس، کالباس، هات داگ و گوشت های فرآوری شده جزو انتخاب های مناسب برای دوران بارداری نیستند و بهتر است مصرف نشوند. این محصولات معمولاً نمک، چربی، نگهدارنده و افزودنی بیشتری دارند و از نظر سلامت تغذیه ای، گزینه قابل اتکایی برای مادر باردار محسوب نمی شوند. از طرفی، برخی گوشت های فرآوری شده می توانند در صورت نگهداری نامناسب، خطر آلودگی میکروبی مانند لیستریا را افزایش دهند. به همین دلیل، اگر حذف کامل آن ها ممکن نیست، باید مصرفشان بسیار محدود، موردی و غیرمداوم باشد.

غذاهای مانده، سرد و چندبار گرم شده

غذاهای مانده، سرد و چندبار گرم شده در بارداری انتخاب امنی نیستند؛ چون با نگهداری طولانی یا گرم کردن ناقص، احتمال رشد میکروب ها و ایجاد مسمومیت غذایی بیشتر می شود. این موضوع مخصوصاً درباره غذاهای گوشتی، برنج، خورشت، سالادهای آماده و غذاهایی که مدت زیادی بیرون از یخچال مانده اند اهمیت دارد. در دوران بارداری بهتر است غذا تا حد امکان تازه مصرف شود و از خوردن غذاهایی که چند بار سرد و گرم شده اند، بوی غیرطبیعی دارند یا شرایط نگهداری شان مشخص نیست، خودداری شود. حتی اگر ظاهر غذا سالم باشد، نگهداری نادرست می تواند آن را برای مادر باردار پرریسک کند.

مشروبات الکلی

مصرف مشروبات الکلی در بارداری ممنوع است، چون الکل از طریق خون مادر به جنین می رسد و می تواند روی رشد مغز، سیستم عصبی و سلامت کلی جنین اثر منفی بگذارد. برای الکل در بارداری مقدار «بی خطر» مشخصی وجود ندارد؛ به همین دلیل توصیه پزشکی، پرهیز کامل از مصرف آن در تمام دوران بارداری است. مصرف الکل می تواند خطر اختلالات رشدی، مشکلات یادگیری، وزن پایین هنگام تولد و آسیب های عصبی جنین را افزایش دهد. اگر قبل از اطلاع از بارداری مصرف اتفاقی داشته اید، وحشت نکنید؛ مصرف را قطع کنید و موضوع را با پزشک زنان مطرح کنید تا بر اساس شرایط بارداری راهنمایی دقیق تری دریافت کنید.

کافئین زیاد

کافئین در بارداری ممنوع مطلق نیست، اما مصرف زیاد آن توصیه نمی شود. کافئین می تواند از جفت عبور کند و به جنین برسد؛ در حالی که بدن جنین هنوز توانایی کامل برای متابولیزه کردن آن را ندارد. به همین دلیل، زیاده روی در مصرف قهوه، چای پررنگ، نوشابه های کافئین دار، شکلات و نوشیدنی های انرژی زا باید کنترل شود. در دوران بارداری بهتر است مجموع کافئین دریافتی روزانه محدود بماند و فقط قهوه حساب نشود؛ چون چای، شکلات و برخی نوشیدنی ها هم کافئین دارند. اگر مصرف روزانه قهوه یا چای شما زیاد است، بهتر است مقدار آن را با نظر  متخصص تغذیه بارداری تنظیم کنید.

دمنوش ها و گیاهان دارویی نامطمئن

بعضی مادران تصور می کنند چون دمنوش ها گیاهی هستند، در بارداری کاملاً بی خطرند. این برداشت درست نیست. برخی گیاهان دارویی ممکن است روی انقباضات رحم، فشار خون، قند خون یا اثر داروها تأثیر بگذارند. اگر سابقه سقط، خونریزی، بارداری پرخطر، فشار خون، دیابت بارداری یا مصرف دارو دارید، دمنوش ها را بدون مشورت پزشکی وارد برنامه روزانه نکنید. اگر درگیر دیابت بارداری هستید نیز حتما با دکتر تغذیه برای دیابت بارداری صحبت کنید چون این مسئله بسیار  مهم است.

پنیرهای نرم و محلی نامطمئن

مصرف پنیرهای نرم، محلی، فله ای یا نامطمئن در بارداری توصیه نمی شود؛ چون اگر از شیر غیرپاستوریزه تهیه شده باشند، می توانند خطر آلودگی به لیستریا را افزایش دهند. لیستریا یکی از عفونت های غذایی مهم در بارداری است و حتی اگر علائم مادر خفیف باشد، می تواند برای بارداری پرریسک محسوب شود. پنیرهایی که منبع تولید، شرایط نگهداری یا پاستوریزه بودن آن ها مشخص نیست، انتخاب مطمئنی برای مادر باردار نیستند. در این دوره بهتر است پنیر فقط از محصولات بسته بندی شده، دارای مجوز بهداشتی و تهیه شده از شیر پاستوریزه انتخاب شود.

میوه های ممنوع یا پرریسک در بارداری

در بارداری، بیشتر میوه ها ممنوع نیستند و حتی به دلیل داشتن فیبر، ویتامین و مواد معدنی می توانند بخش مهمی از رژیم غذایی مادر باشند. چیزی که اهمیت دارد، میزان مصرف، شست وشوی کامل، شرایط نگهداری و وضعیت سلامت مادر است. بعضی میوه ها یا شکل مصرف آن ها در بارداری باید محدود یا با احتیاط انتخاب شوند.

• میوه نشسته یا ضدعفونی نشده
• میوه کپک زده، له شده یا مانده
• میوه با بوی ترشیدگی یا ظاهر غیرطبیعی
• میوه های خیلی شیرین در مصرف زیاد، مخصوصاً در دیابت بارداری
• مصرف زیاد خرما، انجیر، انگور، انبه و موز در افراد با قند خون بالا
• میوه هایی که قبلاً باعث حساسیت، خارش، کهیر یا ناراحتی گوارشی شده اند
• میوه برش خورده آماده با شرایط نگهداری نامطمئن

ادویه های ممنوع در بارداری

در بارداری، بیشتر ادویه ها در مقدار معمول غذایی ممنوع نیستند؛ مشکل زمانی ایجاد می شود که ادویه ها به صورت زیاد، غلیظ، دمنوشی یا درمانی مصرف شوند. اگر بارداری پرخطر، سابقه سقط، لکه بینی، خونریزی یا انقباضات رحمی دارید، مصرف این موارد باید با نظر پزشک یا متخصص تغذیه بارداری باشد.
ادویه ها و ترکیبات گیاهی پرریسک در بارداری:

• زعفران در مقدار زیاد
• رازیانه به صورت دمنوش یا مصرف غلیظ
• دارچین در مقدار زیاد یا مصرف دارویی
• آویشن در مقدار زیاد یا دمنوش غلیظ
• گل گاوزبان
• پونه و نعناع فلفلی به صورت غلیظ یا مداوم
• زیره در مصرف زیاد
• زنجبیل در مقدار زیاد
• فلفل زیاد و ادویه های خیلی تند در صورت تشدید رفلاکس
• ترکیبات گیاهی ناشناخته
• ادویه های ترکیبی نامطمئن
• دمنوش های گیاهی با ترکیب نامشخص
• گیاهان دارویی با عنوان قاعده آور یا بازکننده رحم

کدام خوراکی ها در بارداری باید محدود شوند؟

خوراکی هایی که باید محدود شوند	نکته مهم
قهوه، چای پررنگ، نوشابه و شکلات زیاد	مجموع کافئین روزانه نباید بالا برود.
تن ماهی و برخی ماهی های کم جیوه	مصرف ماهی مفید است، اما نوع و مقدار آن باید کنترل شود.
شیرینی، نوشیدنی شیرین و آبمیوه صنعتی	قند بالا می تواند کنترل قند خون و کیفیت تغذیه را تحت تأثیر قرار دهد.
فست فود، غذای سرخ شده و چربی ترانس	ارزش غذایی پایینی دارند و ممکن است رفلاکس، تهوع یا اضافه وزن را تشدید کنند.
نمک زیاد، شور و تنقلات شور	مصرف زیاد نمک برای فشار خون و ورم بارداری مناسب نیست.
غذاهای تند و پرادویه	اگر باعث رفلاکس، سوزش معده یا تهوع شوند، بهتر است کمتر مصرف شوند.
دمنوش ها و گیاهان دارویی	مصرف مداوم یا درمانی آن ها باید با نظر پزشک باشد.
مکمل ها و ویتامین ها	مصرف خودسرانه، به ویژه دوز بالای ویتامین A، توصیه نمی شود.

غذاهای ممنوع در ماه اول بارداری

ماه اول بارداری یکی از حساس ترین مراحل شروع بارداری است؛ چون بدن مادر در حال تطبیق با تغییرات هورمونی است و رشد اولیه جنین آغاز می شود. در این دوره، مصرف بعضی غذاها و ترکیبات پرریسک می تواند احتمال مسمومیت غذایی، عفونت، تحریک گوارشی یا دریافت مواد مضر را افزایش دهد. در برخی شرایط، به خصوص در بارداری های پرخطر، این عوامل ممکن است با علائمی مثل دل درد، انقباضات رحمی، لکه بینی، خونریزی یا افزایش نگرانی درباره سقط همراه شوند.
در ماه اول بارداری، این موارد باید حذف یا بسیار محدود شوند:

• الکل و نوشیدنی های حاوی الکل
• کافئین زیاد و نوشیدنی های انرژی زا
• ماهی های پرجیوه
• گوشت قرمز خام، نیم پز یا خونابه دار
• مرغ و بوقلمون نیم پز
• ماهی، میگو، صدف و غذاهای دریایی نپخته
• تخم مرغ خام، عسلی یا نیم پز
• شیر، پنیر و لبنیات غیرپاستوریزه
• سوسیس، کالباس، هات داگ و غذاهای فست فود
• غذاهای مانده، سرد یا چندبار گرم شده
• جوانه خام مثل جوانه ماش، شبدر و یونجه
• میوه و سبزی نشسته یا ضدعفونی نشده
• غذاهای بسیار چرب، سرخ شده یا تهیه شده با روغن چندبار مصرف
• شیرینی، نوشیدنی شیرین و قند زیاد
• دمنوش ها و گیاهان دارویی نامطمئن
• مکمل های بدون تجویز، مخصوصاً دوز بالای ویتامین A

چه زمانی باید برای تغذیه بارداری به پزشک مراجعه کرد؟

اگر بارداری شما پرخطر است، سابقه سقط یا زایمان زودرس دارید، دیابت بارداری، فشار خون، کم خونی، بیماری گوارشی، بیماری کلیوی، تهوع و استفراغ شدید یا کاهش وزن دارید، رژیم عمومی کافی نیست. همچنین اگر ویار باعث شده غذاهای محدودی بخورید یا از ترس غذاهای ممنوع در دوران بارداری گروه های غذایی مهم را حذف کرده اید، بهتر است از متخصص تغذیه بارداری راهنمایی بگیرید.

جمع بندی

رعایت تغذیه ایمن در بارداری به معنی سخت گیری افراطی یا حذف گسترده غذاها نیست؛ هدف این است که مادر از خوراکی هایی که احتمال آلودگی، مسمومیت، دریافت ترکیبات مضر یا پخت ناکافی دارند دوری کند. در مقابل، غذاهای تازه، کاملاً پخته، پاستوریزه و درست نگهداری شده می توانند با خیال راحت تری در برنامه غذایی قرار بگیرند. اگر درباره مصرف یک خوراکی مطمئن نیستید، بارداری پرخطر دارید یا با علائمی مثل تهوع شدید، ضعف، مشکلات گوارشی، دیابت بارداری یا فشار خون درگیر هستید، بهتر است رژیم غذایی را خودسرانه محدود نکنید. مشورت با متخصص تغذیه بارداری کمک می کند هم از غذاهای پرریسک دور بمانید و هم مواد مغذی لازم برای سلامت مادر و رشد جنین را دریافت کنید.

سوالات متداول غذاهای ممنوع در دوران بارداری

غذاهای ممنوع در اوایل بارداری کدام اند؟

در اوایل بارداری باید از الکل، گوشت و مرغ نیم پز، تخم مرغ خام، لبنیات غیرپاستوریزه، ماهی پرجیوه، سوشی خام، جوانه خام و غذاهای مانده یا سرد آماده مصرف پرهیز کنید. مصرف زیاد کافئین هم باید محدود شود.

آیا قهوه در بارداری ممنوع است؟

قهوه ممنوع مطلق نیست، اما باید محدود شود. بسیاری از راهنماهای پزشکی توصیه می کنند مجموع کافئین روزانه در بارداری بیشتر از ۲۰۰ میلی گرم نشود. چای، نوشابه، شکلات و نوشیدنی انرژی زا هم در این عدد حساب می شوند.

آیا ماهی در بارداری ممنوع است؟

خیر، همه ماهی ها ممنوع نیستند. ماهی های پرجیوه باید حذف شوند، اما ماهی های کم جیوه و کاملاً پخته می توانند مفید باشند. حذف کامل ماهی بدون دلیل، ممکن است مادر را از پروتئین و امگا ۳ محروم کند.

خوردن خامه صبحانه در بارداری ممنوع است؟

خوردن خامه صبحانه در بارداری ممنوع نیست، اما باید از نوع پاستوریزه، بسته بندی شده و دارای تاریخ مصرف معتبر باشد. خامه فله ای، محلی، تاریخ گذشته یا خامه ای که شرایط نگهداری آن مشخص نیست، برای دوران بارداری انتخاب مطمئنی محسوب نمی شود. از آن جا که خامه چربی بالایی دارد، بهتر است مصرف آن محدود باشد؛ مخصوصاً اگر مادر باردار اضافه وزن، دیابت بارداری، چربی خون بالا یا مشکلات گوارشی دارد.