شب ادراری در کودکان؛ علت و روشهای درمان آن
شب ادراری کودکان یا بیاختیاری ادرار کودکان در خواب (Bedwetting)، به خروج ناخواسته و غیرارادی ادرار هنگام خواب گفته میشود. این موضوع در میان کودکان، حتی بعد از یادگیری استفاده از دستشویی، پدیدهای نسبتا رایج است. اکثر کودکان با گذشت زمان و بزرگتر شدن، خودبهخود شبادراری را کنار میگذارند. معمولا این روند بین سنین ۴ تا ۶ سالگی رخ میدهد.
اگر کودک شما بیش از ۱۲ سال سن دارد و دستکم به مدت 3 ماه پیدرپی، هفتهای دو بار یا بیشتر رختخواب خود را خیس میکند، پزشکان را بهعنوان یک مشکل پزشکی در نظر میگیرند. اگرچه شب ادراری معمولا بیماری خطرناکی نیست، اما میتواند فشار روحی زیادی برای کودک و خانوادهاش ایجاد کند.
در چنین شرایطی مشورت با دکتر متخصص اطفال بهترین راهکار است تا علت اصلی بررسی شود و درمان متناسب برای کودک انتخاب گردد. اگر نگران شبادراری فرزندتان هستید، همین حالا با یک متخصص اطفال مشورت کنید تا خیال خود و کودکتان را راحتتر کنید.
کودکانی که دچار این مشکل هستند، ممکن است احساس شرمندگی یا خجالت داشته باشند و گاهی از شرکت در برنامههایی مثل مهمانیهای شبانه یا سفرهای گروهی خودداری کنند؛ چون نگران تکرار این اتفاق در حضور دیگران هستند. شب ادراری کودکان ناشی از تنبلی یا آموزش اشتباه نیست. دلایل مختلفی میتواند باعث این وضعیت در کودکان و حتی بزرگسالان شود. در ادامه این مقاله از تلفن خونه، قصد داریم به علل، درمان و راههای پیشگیری از بیاختیاری ادرار کودکان بپردازیم.
فهرست عناوین
علت شب ادراری در کودکان چیست؟
دلایل مختلفی باعث بیاختیاری ادرار در کودکان میشوند و بسته به سن فرد، علتها متفاوت هستند. در اغلب موارد، شایعترین دلیل شب ادراری در کودکان، عدم تکامل کامل سیستم کنترل مثانه است؛ اما اگر شب ادراری بعد از ۷ سالگی ادامه پیدا کند یا در سنین بالاتر مجدد ظاهر شود، باید وضعیت او بیشتر بررسی شود، چون میتواند نشانهای از یک مشکل زمینهای باشد. در ادامه، به علل شب ادراری کودکان اشاره کردهایم:
- عفونت دستگاه ادراری (UTI): این عفونت میتواند باعث تحریک مثانه و نیاز مکرر به ادرار حتی در شب شود.
- یبوست مزمن: یکی دیگر از علل شب ادراری کودکان یبوست است. فشار ناشی از رودههای پر بر مثانه اثر میگذارد و کنترل آن را دشوار میکند.
- اختلالات عصبی مانند اسپینا بیفیدا: در این حالت، ارتباط بین مغز و مثانه ممکن است دچار اختلال شود.
- دیابت نوع ۱: قند خون بالا باعث افزایش حجم ادرار میشود که ممکن است باعث شبادراری شود.
- انسداد یا تنگی مجاری ادراری: این مشکلات مانع از تخلیه کامل مثانه و باعث نشت ادرار میشوند.
- آپنه انسدادی خواب: کودکانی که در خواب دچار وقفه تنفسی میشوند، احتمال دارد، درگیر مشکلات شب ادراری کودکان شوند.
- اختلال کمتوجهی – بیشفعالی (ADHD): برخی تحقیقات نشان دادهاند که کودکان مبتلا به ADHD، بیشتر در معرض شب ادراری هستند.
چگونه شب ادراری کودکان را درمان کنیم؟
راههای مختلفی برای درمان شب ادراری کودکان وجود دارد. نوع درمان بستگی به این دارد که علت شب ادراری جسمی، روحی، موقتی یا مزمن باشد؟ در واقع روشهای درمانی مختلفی برای درمان شب ادراری کودکان وجود دارد که در ادامه به آنها پرداختهایم.
تغییر سبک زندگی و رفتار قبل از خواب
اولین و سادهترین راهکار برای کنترل بیاختیاری ادرار کودکان، تغییر در رفتارها و عادتهای شبانه است. این روشها بیشتر در کودکان کاربرد دارند، اما برای بزرگسالان هم موثر هستند:
- محدودکردن نوشیدن مایعات قبل از خواب: سعی کنید حداقل دو ساعت پیش از خواب، کودک یا خودتان نوشیدنی مصرف نکنید. البته در طول روز، بدن باید بهاندازه کافی آب دریافت کند تا دچار کمآبی نشود.
- دستشویی رفتن قبل از خواب: یکی از مهمترین عادتها این است که قبل از خواب، حتما مثانه تخلیه شود. حتی اگر فرد احساس نیاز به ادرار ندارد، پیشنهاد میکنیم چند دقیقه روی توالت بنشیند.
- استفاده از زنگ هشدار شب ادراری: این دستگاهها با حسگر رطوبت کار میکنند؛ بهمحض خیسشدن لباس یا تخت، زنگ میزنند و فرد را بیدار میکنند تا بتواند در ادامه، در دستشویی ادرار کند. با تمرین و گذر زمان، فرد یاد میگیرد خودش پیش از خیسشدن بیدار شود.
- تمرین افزایش ظرفیت مثانه: به این روش، «درمان مثانه» هم گفته میشود. با افزایش فاصله بین دفعات ادرار در طول روز، ظرفیت مثانه افزایش مییابد و در نتیجه در طول شب هم کمتر نیاز به تخلیه پیدا میکند.
درمان بیماریهای زمینهای
اگر شب ادراری کودکان ناشی از مشکلی مثل دیابت، یبوست مزمن، عفونت ادراری یا مشکلات ساختاری مثانه باشد، درمان بیماری زمینهای میتواند شب ادراری را هم برطرف کند. در این موارد، مراجعه به پزشک و انجام آزمایشها ضروری است.
دارو درمانی
اگر روشهای رفتاری برای بیاختیاری ادرار در کودکان به تنهایی کافی نباشند، پزشک ممکن است یکی از داروهای زیر را تجویز کند:
- دسموپرسین: این دارو مانند هورمون طبیعی ضدادرار عمل میکند و باعث کاهش تولید ادرار در شب میشود. این دارو برای کودکان بزرگتر که مثانه طبیعی دارند، موثرتر است. البته مصرف مایعات بعد از شام باید محدود شود، چون این دارو میتواند سطح سدیم بدن را پایین بیاورد.
- اکسیبوتینین یا تولترودین: این داروها مثانه بیشفعال را آرام میکنند و با کاهش انقباضات غیرضروری مثانه، به کنترل ادرار کمک میکنند. برای کودکانی موثرتر است که هم در روز و هم شب دچار شبادراری هستند.
- ایمیپرامین: نوعی داروی ضدافسردگی قدیمی است که روی انتقالدهندههای عصبی مغز اثر میگذارد و در حدود ۴۰٪ موارد شبادراری را کاهش میدهد. حتما باید زیر نظر پزشک مصرف شود چون تداخل دارویی یا عوارض جانبی دارد.
- سولیفناسین: این دارو مانند داروهای قبلی، انقباضات مثانه را کنترل میکند ولی عوارض کمتری دارد و گزینه مناسبی برای افراد حساس است.
- تروسپیوم کلراید: این دارو با شلکردن عضلات مثانه، از فعالیت بیش از حد آن جلوگیری میکند و مانع از بروز شب ادراری کودکان میشود.
مشاوره و درمان روانشناختی
در برخی موارد، علل شب ادراری کودکان مسائل روانی مثل اضطراب، ترس، استرس یا حتی تجربه تروما در گذشته است. در این شرایط، صحبت با روانشناس، مشاور یا درمانگر میتواند بسیار مفید باشد. گاهی رفع اضطراب کودک یا نوجوان، خودش مشکل شب ادراری را از بین میبرد.
درمانهای تخصصی یا جراحی
اگر فردی تمام روشهای بالا را امتحان کرده و همچنان مشکل دارد، ممکن است کاندید درمانهای پیشرفتهتر شود. این روشها عبارتاند از:
- تحریک عصب خاجی (ساکرال): با استفاده از دستگاهی که روی عصبهای ناحیه لگن اثر میگذارد، عملکرد مثانه بهتر میشود.
- برداشتن یا تغییر در عضلههای اطراف مثانه: این روش برای کنترل انقباضات شدید مثانه انجام میشود.
- جراحیهای اصلاحی در مثانه یا مجاری ادراری: مخصوص کودکانی است که اختلال ساختاری دارند.
روشهای پیشگیری از شب ادراری کودکان
با اینکه نمیتوان بهطور کامل جلوی بیاختیاری ادرار در کودکان را گرفت، اما با رعایت چند توصیه ساده، میتوان احتمال آن را تا حد زیادی کاهش داد. ازجمله روشهای پیشگیری شب ادراری کودکان عبارت هستند از:
- سعی کنید حداقل دو ساعت پیش از خواب، مصرف مایعات را محدود کنید. بهخصوص نوشیدنیهایی که کافئین دارند مثل چای، نوشابه یا کاکائو داغ؛ چون کافئین خاصیت ادرارآور دارد و ممکن است مثانه را زودتر پر کند. به جای آن، اگر کودک تشنگی میکند، تنها کمی آب به او بدهید.
- یک عادت خوب و موثر این است که کودک هر شب پیش از رفتن به رختخواب، به دستشویی برود. حتی اگر احساس ادرار ندارد، این عادت را حفظ کند تا مثانه خالی شود.
- اگر کودک شما هنوز در مرحلهای است که شبها گاهی رختخواب را خیس میکند، استفاده از لباسهایی که خاصیت جذب رطوبت دارند، میتواند هم او را راحتتر نگه دارد و هم از خجالتزدگی یا ناراحتی صبحگاهی جلوگیری کند. این کار همچنین باعث میشود که فشار روانی ناشی از خیس شدن کمتر شود.
- مسیر دستشویی در شب برای کودک روشن و بدون مانع باشد؛ میتوانید از چراغهای خواب کوچک استفاده کنید تا کودک درصورت بیدارشدن از تاریکی نترسد و بتواند راحتتر به دستشویی برود.
- بهجای سرزنش، تحقیر یا مسخرهکردن کودک بهخاطر خیس کردن شبانه، او را در مواقعی که خشک بیدار میشود تشویق کنید. این تشویق میتواند حتی یک لبخند، آغوش یا یک جمله مثبت باشد. کودکان وقتی احساس امنیت و حمایت میکنند، پیشرفت بهتری دارند. تنبیه یا خجالتدادن، تنها باعث افزایش اضطراب کودک و احتمال تداوم شبادراری میشود.
- گاهی شب ادراری کودکان نتیجه اضطرابهای پنهان است؛ مثل استرس مدرسه، جدایی والدین، یا حتی دیدن یک کابوس. صحبتکردن با کودک و ایجاد فضایی امن برای ابراز احساسات، میتواند بسیار کمک کننده باشد.
چه موقع با متخصص اطفال درخصوص شب ادراری کودکان مشورت کنید؟
اگر فرزندتان سابقه شب ادراری دارد یا ناگهان درگیر این مشکل شده است، فورا با متخصص اطفال صحبت کنید. پزشک با بررسی علت آن درمان مناسب را پیشنهاد میدهد. البته متخصص درمان خانگی شب ادراری کودکان را نیز به شما پیشنهاد خواهد کرد.
البته برای بسیاری از والدین پرمشغله امروزی و همچنین ترافیک و شلوغی، مراجعه حضوری با متخصص کمی چالشبرنگیز است. اما باوجود دکتر آنلاین متخصص کودکان در پلتفرم تلفن خونه این چالشها از جلوی راه شما برداشته میشود. پس شما در هر جای دنیا بدون خروج از خانه در هر ساعت از شبانهروز و بهصورت تلفنی، صوتی و متنی میتوانید از سایت تلفن خونه مشاوره تلفنی دریافت کنید.
نتیجهگیری
شب ادراری در کودکان مسئلهای است که در بسیاری از خانوادهها رخ میدهد و نباید باعث شرمندگی یا احساس گناه در کودک شود. با مهربانی، صبر و روشهای علمی آن را مدیریت کنید. اگر با رعایت این نکات همچنان مشکل بیاختیاری ادرار در کودکان ادامه داشت، مشورت با پزشک یا روانشناس کودک، میتواند به تشخیص دقیقتر و درمان موثرتر کمک کند.
